Liệt mặt là tình trạng khiến một phần hoặc toàn bộ cơ mặt mất khả năng vận động, thường xuất hiện đột ngột khiến người bệnh hoang mang, lo lắng. Nhiều người chỉ nghĩ liệt mặt đơn thuần là méo miệng, cười lệch hoặc khó nhắm mắt. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo tình trạng nặng liên quan đến dây thần kinh số 7, tai biến mạch máu não hoặc các bệnh lý thần kinh nguy hiểm.
Việc nhận biết sớm các dấu hiệu gợi ý liệt mặt nặng có ý nghĩa rất quan trọng. Nếu được điều trị kịp thời trong “thời gian vàng”, khả năng hồi phục sẽ cao hơn, hạn chế di chứng kéo dài như méo miệng vĩnh viễn, co cứng cơ mặt, khó nói, khó ăn uống hoặc ảnh hưởng tâm lý.
Liệt mặt là gì?
Liệt mặt là tình trạng yếu hoặc mất vận động các cơ vùng mặt, thường xảy ra ở một bên mặt. Nguyên nhân phổ biến nhất là liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên, còn gọi là liệt Bell. Bệnh thường xuất hiện đột ngột sau khi nhiễm lạnh, thức khuya, suy giảm miễn dịch hoặc sau các đợt nhiễm virus.
Người bị liệt mặt có thể gặp các biểu hiện như:
- Méo miệng
- Nhân trung lệch
- Cười lệch
- Mắt nhắm không kín
- Chảy nước mắt hoặc nước dãi
- Khó phát âm
- Khó ăn nhai
- Tê bì hoặc nặng mặt một bên
Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng nhẹ. Một số biểu hiện đi kèm có thể là dấu hiệu cho thấy tình trạng liệt mặt đang ở mức độ nặng hoặc liên quan đến bệnh lý nguy hiểm cần cấp cứu.
Dấu hiệu gợi ý liệt mặt nặng cần đặc biệt lưu ý
Liệt hoàn toàn một bên mặt
Nếu người bệnh không thể nhăn trán, không thể nhắm kín mắt, không thể cười hoặc phồng má ở bên bị liệt, đây là dấu hiệu cho thấy dây thần kinh mặt bị tổn thương nặng.
Ở mức độ nhẹ, người bệnh vẫn có thể nhắm mắt được phần nào hoặc chỉ méo miệng nhẹ. Nhưng khi liệt hoàn toàn nửa mặt, khuôn mặt trở nên mất cân đối rõ rệt, mắt mở to, miệng lệch nhiều, ăn uống khó khăn.
Liệt hoàn toàn thường cần điều trị tích cực sớm bằng thuốc, vật lý trị liệu, điện châm hoặc châm cứu phục hồi chức năng để hạn chế di chứng lâu dài.
Liệt mặt thường xuất hiện đột ngột trong vòng vài giờ đến vài ngày, có thể từ yếu nhẹ đến liệt hoàn toàn một bên mặt. Người bệnh thường khó cười, khó nhắm mắt và méo miệng rõ rệt.
Không nhắm kín mắt, mắt khô rát hoặc đau mắt
Một trong những dấu hiệu cảnh báo liệt mặt nặng là mắt không thể nhắm kín hoàn toàn. Khi đó, giác mạc không được bảo vệ đầy đủ, dễ bị khô, đỏ, cộm, chảy nước mắt hoặc đau rát.
Nếu để kéo dài, người bệnh có thể bị viêm giác mạc, trầy xước giác mạc, thậm chí ảnh hưởng thị lực. Đây là biến chứng khá nguy hiểm nhưng nhiều người thường bỏ qua.
Người bị liệt mặt nặng nên:
- Đeo kính bảo vệ mắt
- Dùng nước mắt nhân tạo theo hướng dẫn
- Che mắt khi ngủ
- Đi khám sớm nếu mắt đau, đỏ hoặc nhìn mờ
Khó nhắm kín mắt là một trong những biểu hiện thường gặp của liệt dây thần kinh số 7. Tình trạng này có thể dẫn đến khô mắt, tăng nguy cơ tổn thương giác mạc hoặc giảm thị lực nếu không được xử trí sớm.
Méo miệng nhiều, chảy nước dãi liên tục
Khi cơ miệng bị liệt nặng, người bệnh sẽ khó giữ nước trong miệng, dễ chảy nước dãi hoặc thức ăn rơi ra ngoài khi ăn. Một số người còn cảm thấy khó phát âm, nói không rõ tiếng, đặc biệt với các âm cần vận động môi.
Méo miệng càng nhiều, khả năng phục hồi càng chậm nếu không điều trị sớm. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt mà còn khiến người bệnh tự ti, ngại giao tiếp.
Đau nhiều vùng tai, sau tai hoặc đau đầu dữ dội
Nhiều trường hợp liệt mặt trước đó có biểu hiện đau vùng tai, sau tai hoặc đau nửa đầu cùng bên. Tuy nhiên, nếu đau dữ dội, kéo dài hoặc kèm sốt, ù tai, chóng mặt thì cần cảnh giác với các nguyên nhân khác như:
- Viêm tai giữa
- Zona thần kinh
- Viêm dây thần kinh
- U chèn ép dây thần kinh
- Tai biến mạch máu não
Đau quanh hàm, đau phía sau tai, đau đầu và tăng nhạy cảm với âm thanh là các triệu chứng có thể gặp ở liệt Bell. Tuy nhiên, nếu đau dữ dội hoặc kèm triệu chứng thần kinh khác, người bệnh cần được kiểm tra để loại trừ nguyên nhân nguy hiểm hơn.
Có yếu tay chân, tê nửa người hoặc nói khó
Đây là dấu hiệu đặc biệt nguy hiểm.
Nếu liệt mặt đi kèm với:
- Yếu tay chân một bên
- Tê nửa người
- Nói khó, nói ngọng
- Chóng mặt
- Mất thăng bằng
- Nhìn mờ
- Đau đầu dữ dội
- Lú lẫn
Thì cần nghĩ đến khả năng tai biến mạch máu não và phải đưa người bệnh đi cấp cứu ngay.
Khác với liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên, tai biến thường không chỉ gây méo miệng mà còn ảnh hưởng đến vận động tay chân, khả năng nói và ý thức.
Đột quỵ thường gây yếu hoặc tê mặt kèm yếu tay chân, rối loạn ngôn ngữ, chóng mặt, nhìn mờ, mất phối hợp động tác hoặc lú lẫn. Đây là tình trạng cấp cứu cần được xử trí càng sớm càng tốt.
Trán vẫn nhăn được nhưng miệng méo
Một mẹo đơn giản giúp phân biệt liệt mặt do dây thần kinh số 7 ngoại biên và liệt mặt do tai biến là quan sát vùng trán.
- Nếu người bệnh không nhăn được trán, không nhắm được mắt và méo miệng cùng bên: thường gợi ý liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên.
- Nếu người bệnh vẫn nhăn được trán nhưng méo miệng, yếu nửa mặt dưới: cần nghĩ đến tổn thương thần kinh trung ương hoặc đột quỵ.
Tuy nhiên, không nên tự chẩn đoán tại nhà. Khi có dấu hiệu bất thường, người bệnh vẫn cần được bác sĩ thăm khám.
Trong đột quỵ, vùng trán có thể vẫn hoạt động bình thường trong khi phần dưới khuôn mặt bị yếu. Ngược lại, liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên thường ảnh hưởng toàn bộ một bên mặt, bao gồm cả trán và mắt.
Liệt mặt xuất hiện sau chấn thương đầu, tai hoặc phẫu thuật
Nếu liệt mặt xảy ra sau khi té ngã, va đập vùng đầu mặt, tai nạn giao thông hoặc sau phẫu thuật vùng tai, tuyến mang tai, đây có thể là dấu hiệu tổn thương trực tiếp dây thần kinh số 7.
Các trường hợp này thường nặng hơn liệt Bell thông thường, cần được đánh giá bằng hình ảnh học như CT hoặc MRI để xác định nguyên nhân.
Nguyên nhân gây liệt mặt có thể liên quan đến chấn thương, phẫu thuật, viêm tai, khối u hoặc tổn thương thần kinh trung ương.
Liệt mặt kéo dài trên 3 tháng không cải thiện
Thông thường, liệt Bell có thể bắt đầu cải thiện sau vài tuần và hồi phục dần trong vài tháng. Tuy nhiên, nếu sau 3 tháng người bệnh vẫn méo miệng nhiều, mắt nhắm không kín hoặc cơ mặt co cứng, đây là dấu hiệu phục hồi chậm hoặc có nguy cơ để lại di chứng.
Một số di chứng có thể gặp gồm:
- Méo mặt kéo dài
- Co giật cơ mặt
- Cứng cơ mặt
- Cười méo
- Chảy nước mắt khi ăn
- Mắt nhắm không đều
Liệt Bell thường cải thiện trong vài tuần và đa số hồi phục trong khoảng 6 tháng. Nếu tình trạng kéo dài hoặc không cải thiện, người bệnh cần được đánh giá thêm để tìm nguyên nhân khác hoặc điều trị phục hồi chức năng tích cực hơn.
Khi nào người bị liệt mặt cần đi cấp cứu ngay?
Người bệnh cần đến bệnh viện ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Liệt mặt xuất hiện đột ngột trong vài phút hoặc vài giờ
- Kèm yếu tay chân, nói khó, méo miệng nhiều
- Mất ý thức hoặc lú lẫn
- Đau đầu dữ dội
- Co giật
- Sốt cao
- Mắt đau, nhìn mờ
- Chóng mặt, đi đứng loạng choạng
- Liệt mặt sau chấn thương đầu
Các chuyên gia khuyến cáo mọi trường hợp liệt mặt xuất hiện đột ngột đều nên đi khám sớm để loại trừ đột quỵ và các nguyên nhân nguy hiểm khác.
Liệt mặt nặng có chữa được không?
Tin vui là nhiều trường hợp liệt mặt nặng vẫn có thể phục hồi tốt nếu điều trị sớm, đặc biệt trong 72 giờ đầu.
Phác đồ điều trị có thể bao gồm:
- Thuốc chống viêm, giảm phù nề dây thần kinh
- Vitamin nhóm B hỗ trợ thần kinh
- Chăm sóc mắt
- Vật lý trị liệu
- Điện châm
- Châm cứu
- Xoa bóp, bấm huyệt
- Tập vận động cơ mặt
Điều trị càng sớm thì khả năng hồi phục càng cao. Ngược lại, nếu để kéo dài quá lâu, dây thần kinh và cơ mặt có thể bị teo, co rút hoặc để lại di chứng.
Điều trị sớm giúp tăng khả năng hồi phục và hạn chế tổn thương lâu dài ở dây thần kinh mặt. Châm cứu, điện châm và phục hồi chức năng là những phương pháp thường được áp dụng trong điều trị liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên.
Cách chăm sóc người bị liệt mặt tại nhà
Ngoài việc điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ, người bệnh cũng cần chú ý chăm sóc đúng cách:
Người bị liệt mặt cần được chăm sóc đúng cách để hỗ trợ dây thần kinh hồi phục nhanh hơn và hạn chế di chứng. Trước hết, nên giữ ấm vùng đầu, mặt và cổ, tránh nằm quạt thổi trực tiếp hoặc ngồi lâu trong phòng lạnh. Nhiều trường hợp liệt mặt xuất hiện sau khi nhiễm lạnh, thức khuya hoặc cơ thể suy nhược nên việc giữ ấm rất quan trọng.
Nếu mắt bên liệt không nhắm kín, cần đặc biệt chú ý bảo vệ mắt. Người bệnh có thể dùng nước mắt nhân tạo để tránh khô mắt, đeo kính khi ra ngoài và che mắt lúc ngủ để hạn chế bụi bẩn, gió lạnh và tránh tổn thương giác mạc.
Về ăn uống, nên chọn thức ăn mềm, dễ nhai và dễ nuốt như cháo, súp, canh, cơm mềm. Người bệnh nên nhai ở bên không bị liệt để tránh cắn vào má hoặc làm rơi thức ăn. Ngoài ra, nên bổ sung thêm thực phẩm giàu vitamin nhóm B, protein, rau xanh và trái cây để hỗ trợ phục hồi thần kinh.
Tập vận động cơ mặt mỗi ngày cũng rất cần thiết. Người bệnh có thể đứng trước gương và tập các động tác đơn giản như nhăn trán, nhắm mắt, chu môi, cười, phồng má hoặc huýt sáo nhẹ. Việc tập đều đặn giúp cơ mặt tránh bị co cứng và tăng khả năng phục hồi.
Ngoài ra, người bệnh nên ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya, giảm căng thẳng và giữ tinh thần thoải mái. Stress kéo dài có thể khiến quá trình hồi phục chậm hơn. Nếu liệt mặt kéo dài, méo miệng nhiều hoặc không cải thiện sau vài tuần, nên đi khám sớm để được hướng dẫn điều trị thêm bằng vật lý trị liệu, điện châm hoặc châm cứu.
Phòng ngừa liệt mặt tái phát
Giữ Ấm Vùng Đầu Mặt Cổ
Người từng bị liệt mặt nên tránh để quạt, máy lạnh hoặc gió lạnh thổi trực tiếp vào mặt, đặc biệt vào ban đêm và sáng sớm. Khi ra ngoài trời lạnh nên đeo khẩu trang, khăn choàng để giữ ấm vùng đầu, mặt và cổ.
Hạn Chế Thức Khuya Và Căng Thẳng
Thức khuya, làm việc quá sức hoặc stress kéo dài có thể khiến cơ thể suy giảm miễn dịch và tăng nguy cơ liệt mặt tái phát. Nên ngủ đủ giấc, nghỉ ngơi hợp lý và giữ tinh thần thoải mái.
Tăng Cường Sức Đề Kháng
Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, bổ sung rau xanh, trái cây, vitamin nhóm B và uống đủ nước sẽ giúp cơ thể khỏe mạnh hơn. Ngoài ra, nên duy trì vận động nhẹ nhàng, tập thể dục thường xuyên để nâng cao sức đề kháng.
Điều Trị Tốt Các Bệnh Lý Nền
Những người bị tiểu đường, tăng huyết áp, mỡ máu hoặc bệnh lý tai mũi họng cần điều trị ổn định để giảm nguy cơ tổn thương dây thần kinh mặt.
Không Nằm Quạt Hoặc Máy Lạnh Thổi Trực Tiếp
Nhiều người có thói quen nằm quạt hoặc để máy lạnh thổi thẳng vào mặt khi ngủ. Đây là một trong những yếu tố dễ làm co mạch, lạnh cơ và tăng nguy cơ liệt mặt tái phát.
Khám Sớm Khi Có Dấu Hiệu Bất Thường
Nếu xuất hiện các triệu chứng như tê mặt, nặng mặt, giật nhẹ cơ mặt, đau vùng sau tai hoặc méo miệng nhẹ, người bệnh nên đi khám sớm để được điều trị kịp thời, tránh tiến triển nặng hơn.
Liệt mặt không chỉ đơn thuần là méo miệng hay lệch mặt. Trong nhiều trường hợp, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo tổn thương thần kinh nặng hoặc đột quỵ nguy hiểm.
Các dấu hiệu gợi ý liệt mặt nặng như không nhắm kín mắt, liệt hoàn toàn nửa mặt, yếu tay chân, nói khó, đau đầu dữ dội hoặc liệt mặt sau chấn thương cần được thăm khám càng sớm càng tốt.
Phát hiện sớm, điều trị đúng và phục hồi kịp thời là yếu tố quan trọng giúp người bệnh hạn chế di chứng và lấy lại sự tự tin trong cuộc sống.
Phòng khám Đông y OMC – một sản phẩm của Công ty TNHH Giải Pháp Y Tế OMC
Kính chào Quý Khách hàng,
Với định hướng mang lại những giải pháp y tế toàn diện, Phòng khám Đông y OMC – một sản phẩm của Công ty TNHH Giải Pháp Y Tế OMC đã ra đời nhằm thực hiện sứ mệnh cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại chỗ như khám bệnh và điều trị bệnh bằng Đông y, chuyên trị các bệnh lý: Cơ xương khớp, Thần kinh, Tiêu hóa, Nội tiết, Phụ khoa, Nam khoa…
Tọa lạc tại vị trí trung tâm của Thành phố Hồ Chí Minh, phòng khám được trang bị hệ thống máy móc hiện đại, cùng đội ngũ chuyên gia, bác sĩ có trình độ chuyên môn cao. Chúng tôi luôn đặt sức khỏe và sự hài lòng của Quý Khách hàng là ưu tiên hàng đầu.
Với phương châm “Ân cần – Tôn trọng – Yêu thương”, Phòng khám Đông Y OMC cam kết sẽ mang đến cho Khách hàng sự hài lòng từ các dịch vụ mà chúng tôi cung cấp.
Chân thành cảm ơn Quý Khách hàng đã tin dùng dịch vụ của chúng tôi.
PHÒNG KHÁM ĐÔNG Y OMC
Fanpage: Phòng Khám Đông Y OMC