Cây sả và 10 công dụng tinh dầu sả

Cây sả

Cây sả nói chung là loại cây khá quen thuộc với chúng ta. Ngoài việc được sử dụng trong chế biến món ăn, củ sả còn mang lại tác dụng to lớn đối với sức khỏe con người, khi được dùng để làm thuốc điều trị một số bệnh và có công dụng hữu ích trong vấn đề làm đẹp.

Đặc điểm cây sả

Mô tả cây sả

Cây sả hay củ sả là loại cây sống lâu năm, mọc thành bụi cao 0,8m đến 1m. Lá hẹp, dài giống như lá lúa, hai mặt lá giáp nhám, khi bóc vỏ ra có mùi thơm. Thân rễ trắng hoặc hơi tím. Theo Đông y, cây sả vị the, mùi thơm, tính ấm.

Chiết xuất từ cây sả ra được nhiều tinh dầu. Trong tinh dầu từ cây sả thành phần chủ yếu à citral. Lá cây sả chứa 0,4-0,8% tinh dầu ở dạng dễ bay hơi, thân cây sả chứa 75-85% hương thơm mùi chanh tự nhiên và các tinh chất đặc biệt khác. Củ cây sả chứa 1 – 2% tinh dầu có màu vàng nhạt, thơm mùi chanh, thành phần chủ yếu là citral (65 – 85%), geraniol (40%).

Phân bố

Cây sả là loại thực vật sinh sôi ở vùng nhiệt đới. Cây sả có nguồn gốc ở khu vực Đông Nam Á.

Tại Việt Nam, cây sả có thể được tìm thấy ở các bãi đất hoang, ẩm ướt. Cây sả cũng được trồng và phân bố ở khắp ba miền.

Bộ phận dùng, thu hái, chế biến và bảo quản

Bộ phận dùng: Thân lá;

Thu hái: Thu hái cây sả quanh năm;

Chế biến: Có thể dùng cây sả để làm gia vị trong các món ăn hoặc chế biến thành các bài thuốc chữa bệnh.

Bảo quản: Sau khi thu hoạch, bảo quản cây sả ở nơi khô ráo, thoáng mát.

Tác dụng dược lý

Theo những nghiên cứu của y học hiện đại, cây sả có những tác dụng dược lý như:

  • Ngăn ngừa ung thư;
  • Giải độc cơ thể;
  • Kiểm soát Cholesterol;
  • Chống trầm cảm;
  • Chống oxy hóa;
  • Giảm căng thẳng;
  • Giúp ích cho tiêu hóa;
  • Điều hòa kinh nguyệt;
  • Tốt cho da;
  • Tốt cho tóc;
  • Hạ huyết áp;
  • Chống lại các bệnh thần kinh như: co giật, Parkinson, Alzheimer,…

Cây sả có thể sử dụng ở dạng tươi, sấy khô hay tán thành bột. Người ta có thể thái nhỏ phần thân và thêm vào trong các món ăn. Các món ăn khi được thêm sả đều trở nên thơm ngon hơn. Vì thế, có thể coi sả là một gia vị vô cùng hiệu quả giúp món ăn thêm phần hấp dẫn.

Công dụng của cây sả không chỉ làm gia vị món ăn thêm thơm ngon đậm vị mà còn có công dụng hữu ích trong chữa bệnh, sát khuẩn, đuổi côn trùng và tốt cho sức khỏe như:

  • Tốt cho hệ tiêu hóa: Sả giúp kích thích tiêu hóa, ngăn ngừa đầy hơi. Bên cạnh đó sả còn giúp tiêu đờm và khử hôi miệng.
  • Ngăn ngừa ung thư: Trong cây sả có chứa chủ yếu hợp chất citral – hợp chất này có tác dụng giúp tiêu diệt, ngăn ngừa các tế bào ung thư và không làm ảnh hưởng, tổn hại đến các tế bào khỏe mạnh khác. Bên cạnh đó, trong sả có chứa thành phần beta-carotene-1 là chất chống oxy hóa cũng có thể giúp cơ thể ngăn ngừa ung thư.
  • Giúp trị rối loạn kinh nguyệt: Bạn có thể uống hỗn hợp lỏng kết hợp giữa vài giọt tinh dầu sả với một ít bột tiêu đen sẽ có ích cho phụ nữ thường gặp đau bụng khi hành kinh hay rối loạn kinh nguyệt.
  • Giúp giải độc: Cây sả có khả năng giúp cơ thể loại bỏ axit uric và các chất độc hại không mong muốn bên trong cơ thể. Đặc biệt, khi uống nước sả có tác dụng giải độc rượu rất nhanh.
  • Giúp hạ huyết áp: Sả có tính chất hỗ trợ quá trình tuần hoàn máu, vì vậy các chuyên gia khuyên bạn nên uống một cốc nước sả để giúp làm giảm huyết áp nếu bạn đang bị huyết áp cao.
  • Giúp hạ sốt: Có thể sử dụng sả bằng cách ăn sống hoặc giã lấy nước uống để điều trị các cơn sốt rét, cúm và cảm lạnh.
  • Tốt cho hệ thần kinh.
  • Giúp đuổi côn trùng: Có thể dùng tinh dầu sả để xua đuổi ruồi, muỗi,… vì trong lá sả chứa tinh dầu có thành phần chủ yếu là geraniola và citronelola là những chất thường gặp có trong quả chanh.
  • Tạo mùi hương dễ chịu.
  • Sát khuẩn da.
  • Cây sả có đặc tính kháng viêm.
Cây sả
Cây sả

Cây sả có tác dụng gì?

Dùng cây sả để chế biến món ăn

Bò nướng ướp sả

Nguyên liệu: Thịt bò 1kg, sả 3 – 5 củ (cả lá non), hành tây 1 củ, lá lốt và xương sông vừa đủ.

Thực hiện:

– Thịt bò lau khô thái mảnh dài 8cm, ngang 4cm để sẵn; sả băm nát vụn, cùng bột tiêu, tỏi củ giã nát, dầu vừng, bột cari, xì dầu, liều lượng thích hợp, trộn đều với thịt bò, ướp trong 30 phút đến 1 giờ.

– Hành tây thái lát nhỏ, lá lốt, xương sông rửa sạch. Đặt từng miếng thịt bò đã ướp trên thớt hoặc khay, cho hành tây, lá lốt xương sông vào giữa và cuộn lại đem nướng trên lửa than. Ăn thêm cùng với nước chấm gừng tỏi, dưa leo, khế chua và các loại rau salad.

Bò nướng ướp sả dùng làm món ăn đặc sản và cho trường hợp ăn kém chậm tiêu, viêm gan vàng da, viêm khí phế quản.

Ếch ướp sả xào lăn

Nguyên liệu: Ếch 1kg, sả 2 – 3 củ.

Thực hiện:

Ếch làm sạch, chặt làm 3 để khô nước, ướp thịt ếch với sả đã băm nhỏ, thêm bột cari, muối, tiêu, dầu vừng và gia vị thích hợp, trộn đều, để khoảng 15 – 30 phút. Chuẩn bị thêm mùi tàu, ớt, gừng, tỏi tươi, lạc rang giã vụn, mắm và các gia vị thích hợp.

Để chảo nóng, đun sôi dầu rán, cho ếch vào xào nhanh với to lửa cho chín, cho mùi tàu, cari, ớt, gừng, tỏi gia vị, cho ít nước, đun cho chín nhừ, nước sánh lại.

Ếch ướp sả xào lăn dùng cho các trường hợp phù nề, suy nhược cơ thể, sốt nóng.

Ốc xào sả ngó sen

Nguyên liệu: Ốc hương (hoặc ốc nhồi) 2kg, ngó sen 200g, củ sả 2 – 3 củ.

Thực hiện: Ốc ngâm, rửa sạch, luộc chín, đập khêu lấy ốc thịt, bỏ vỏ xác; ngó sen ngâm chua thái lát để sẵn; sả đập thái vụn; thêm ít gừng, ớt xanh và các gia vị khác, đem ướp trộn đều với ốc, để trong 10 – 15 phút.

Chuẩn bị thêm nước sốt có gừng tỏi, chanh, tiêu, ớt và ngó sen ngâm chua. Đem ốc đã ướp gia vị sả gừng ớt xào lại trên chảo cho ngấm mắm muối, đổ ra bát, đổ nước sốt lên mặt bát ốc vừa xào là được.

Ốc xào sả ngó sen là món ăn đặc sản và dùng cho các trường hợp viêm gan vàng da, viêm đường tiết niệu, ho viêm họng.

Tinh dầu từ cây sả

Cây sả

Không chỉ mang đang mùi hương, tinh dầu sả còn có rất nhiều lợi ích cho sức khỏe con người mà có thể bạn chưa biết.

1. Giảm đau nhức cơ

Khi các vùng cơ trên cơ thể bạn bị nhức mỏi sau vận động, tập luyện quá mức hay ngồi lâu…thì có thể thử xoa bóp bằng tinh dầu, vì nó có tác dụng tăng tuần hoàn tại chỗ, thư giãn cơ từ đó giúp giảm nhức mỏi.

Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng xoa bóp bằng dầu sả làm giảm huyết áp tâm trương nhưng không ảnh hưởng đến huyết áp tâm thu hoặc mạch của họ. Họ nói rằng nó có thể có một “tác động hài hòa” trên hệ thống thần kinh.

Để giảm đau nhức cơ bằng tinh dầu sả chanh bạn cần pha loãng tinh dầu cùng một loại dầu nền khác rồi xoa bóp nhẹ nhàng vùng cơ bị đau mỏi vào buổi tối trước khi đi ngủ.

2. Giảm căng thẳng và lo âu

Cao huyết áp là một tác dụng phụ thường gặp của căng thẳng, stress. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng liệu pháp hương thơm giúp giảm bớt căng thẳng và lo lắng . Kết hợp liệu pháp hương thơm với massage có thể mang lại nhiều lợi ích hơn.

Công dụng của tinh dầu sả trong việc giảm căng thẳng, lo âu: mùi hương dễ chịu đến từ tinh dầu sả chanh sẽ giúp bạn bình tĩnh tâm trí, giảm cảm giác lo lắng, khó chịu.

Để giảm căng thẳng, nhỏ tinh dầu pha với loại tinh dầu khác hợp kem dưỡng da, dùng để massage cả cơ thể, vùng cổ vai giúp giảm mệt mỏi, căng thẳng, ngủ ngon hơn. Bạn có thể thử uống một tách trà nhỏ và cho thêm 1 – 2 giọt dầu sả vào buổi tối trước khi đi ngủ giúp dễ ngủ hơn.

3. Tinh dầu sả giúp giảm cholesterol

Cholesterol cao có thể làm tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ . Điều quan trọng là giữ mức cholesterol của bạn ổn định.

Tinh dầu sả theo truyền thống được sử dụng để điều trị cholesterol cao và kiểm soát bệnh tim.

Việc tiêu thụ tinh dầu sả chanh cho thấy có thể duy trì mức triglycerides ổn định và giảm LDL-cholesterol trong cơ thể. Điều này thúc đẩy máu lưu thông không bị cản trở trong các động mạch và sẽ giúp chống lại nhiều bệnh lý tim mạch.

Một nghiên cứu năm 2007 giúp hỗ trợ việc sử dụng nó cho những điều kiện đó. Nghiên cứu cho thấy tinh dầu sả làm giảm đáng kể lượng cholesterol ở những con chuột được cho ăn chế độ ăn nhiều cholesterol trong 14 ngày.

4. Hỗ trợ hoạt động hệ tiêu hóa

Tinh dầu sả được sử dụng như một phương thuốc dân gian cho một số vấn đề về tiêu hóa, từ đau bụng đến viêm loét dạ dày. Theo một nghiên cứu năm 2012 trên chuột, tinh dầu sả giúp ngăn ngừa viêm loét dạ dày , một nguyên nhân phổ biến gây đau dạ dày.

Trong thành phần của dầu sả bao gồm aldehydes, được biết đến với khả năng duy trì ổn định chức năng đường tiêu hóa khỏe mạnh, giúp bạn giảm bớt đau do kích ứng khí trong dạ dày và ruột, ngăn ngừa rối loạn dạ dày ruột, ngăn tình trạng loét dạ dày

5. Chất chống oxy hóa

Chất chống oxy hóa giúp chống lại các gốc tự do có hại và oxy hóa căng thẳng trong cơ thể, có thể giúp làm giảm dấu hiệu lão hóa và nguy cơ của nhiều bệnh tật.

Trong một nghiên cứu năm 2015 , tinh dầu sả đã được chứng minh là có đặc tính chống oxy hóa mạnh và có hiệu quả trong việc loại bỏ các gốc tự do trong một thí nghiệm trong ống nghiệm.

Các tác giả của một nghiên cứu trước đó năm 2011 cũng phát hiện ra rằng nước súc miệng bằng tinh dầu sả có tác dụng chống oxy hóa. Nghiên cứu có sự tham gia của 40 người tham gia, bao gồm cả những người bị viêm nướu, hoặc viêm lợi.

Các nhà nghiên cứu đã thử nghiệm tác dụng chống oxy hóa của nước súc miệng bằng tinh dầu sả chanh ở ba mức nồng độ khác nhau và nhận thấy rằng có hoạt tính chống oxy hóa ở tất cả các nồng độ.

6. Loại bỏ gàu

Gàu là một chất gây kích ứng rất phổ biến trên da đầu. Da đầu không bong tróc và các nang tóc được nuôi dưỡng tốt là chìa khóa để tóc mọc dày và chắc khỏe.

Thêm 2-3 giọt tinh dầu Sả vào dầu ủ tóc và thoa lên da đầu giúp loại bỏ vi khuẩn gây gàu một cách hiệu quả. Một nghiên cứu được thực hiện vào năm 2015, chỉ ra rằng tinh dầu Sả chanh làm giảm gàu đáng kể trong khung thời gian một tuần.

7. Kháng viêm

Tinh dầu sả tác dụng trong chống viêm bao gồm viêm khớp, bệnh tim mạch và thậm chí là ung thư. Sở dĩ sả có đặc tính này là vì có chứa chất citral một hợp chất kháng viêm hiệu quả.

Theo một Năm 2014 nghiên cứu trên động vật, tinh dầu sả chanh uống cho thấy khả năng chống viêm mạnh mẽ trên những con chuột bị phù chân do carrageenan . Tinh dầu cũng cho thấy tác dụng chống viêm khi bôi tại chỗ trên chuột bị phù tai .

8. Khả năng kháng khuẩn

Một trong những tác dụng tinh dầu sả có thể kể đến đó là khả năng kháng khuẩn. Tinh dầu sả là một phương thuốc tự nhiên để chữa lành vết thương và giúp ngăn ngừa nhiễm trùng.

Các nghiên cứu khoa học từ năm 2010 cho thấy tinh dầu sả chanh có hiệu quả chống lại nhiều loại vi khuẩn kháng thuốc, bao gồm cả những vi khuẩn gây ra:

  • nhiễm trùng da
  • viêm phổi
  • nhiễm trùng máu
  • nhiễm trùng đường ruột nghiêm trọng

9. Diệt các loại nấm 

Tinh dầu sả có khả năng diệt các loại nấm là như nấm men và nấm mốc. Theo các báo cáo, tinh dầu sả là một chất ngăn chặn hiệu quả chống lại bốn loại nấm. Một loại gây ra bệnh nấm da chân, tay, nấm ngoài da và ngứa ngáy.

Theo đông y, tinh dầu sả có chứa thành phần kiệt khuẩn, kháng nấm gồm chất nitral một loại hỗn hợp stereo-isomer của geranial và neral với liều lượng 40-62% geranial, 25-38% neral cùng hơn 30 hợp chất khác có liều lượng khác nhau đặc biệt tốt trong điều trị bệnh nấm móng hiệu quả.

10. Tinh dầu sả giúp xua đuổi côn trùng tự nhiên

Vào năm 1948, tinh dầu sả đã được đăng ký là thuốc chống côn trùng tự nhiên có nguồn gốc thực vật tại Mỹ. Loại tinh dầu này được chứng minh là có khả năng đẩy lùi loài muỗi Aedes Aegypti làm lây lan bệnh sốt xuất huyết và virus Zika.

Bạn có thể thoa vài giọt tinh dầu lên quần áo hoặc thoa dùng trực tiếp trên da để chống muỗi lại gần và xua đuổi côn trùng. Ngoài ra bạn cũng có thể pha loãng tinh dầu với nước để xịt trong nhà.

Chữa bệnh bằng cây sả

Trị chứng đầy bụng: Lá sả, vỏ bưởi, hồi hương, trạch tả, mộc thông, cỏ bấc, mỗi vị 10g; quế 5g; bồ hóng, diêm tiêu, mỗi vị 2g; xạ hương 0,05g. Tất cả sắc cách thủy với 200ml nước trong 15 – 30 phút, chia uống làm hai lần trong ngày. Nên uống sau bữa ăn trưa và tối. Uống trong 2 ngày. Lưu ý: Trong quá trình điều trị không nên ăn đồ nếp và muối mặn.

Xông giải cảm: Lá sả, lá bưởi, lá chanh, cúc tần, hương nhu hoặc lá bạch đàn (có thể thêm tía tô, bạc hà, kinh giới), mỗi thứ 50g, cho vào nồi, đậy kín, đun sôi trong 5-10 phút. Lấy ra, mở vung, trùm chăn xông hơi cho ra mồ hôi, lau khô, rồi uống một bát nước thuốc, đắp chăn, nằm nghỉ.

Một số lưu ý khi sử dụng sả

Cây sả được đánh giá là một loại dược liệu lành tính, an toàn để sử dụng hằng ngày. Tuy nhiên, cũng giống như nhiều vị thuốc tự nhiên khác, mọi người cần có những lưu ý nhất định khi dùng sả.

Thứ nhất, không nên dùng sả để tự điều trị bất kỳ tình trạng sức khỏe nào hoặc dùng sả để thay cho các loại thuốc đã được kê đơn mà không có chỉ định của bác sĩ.

Thứ hai, sả không phải loại dược liệu phù hợp với tất cả mọi người. Nếu bạn đang ở một trong những tình trạng sức khỏe như: đang uống thuốc lợi tiểu theo toa, có nhịp tim thấp, có mức kali thấp hay đang mang thai thì tuyệt đối không nên dùng sả.

Thứ ba, một số người có thể bị dị ứng với sả. Hãy liên hệ cơ quan y tế gần nhất để yêu cầu được giúp đỡ khi gặp các triệu chứng như phát ban, ngứa, khó thở, nhịp tim nhanh sau khi dùng sả.


PHÒNG KHÁM ĐÔNG Y OMClogo

Fanpage: Phòng Khám Đông Y OMC

Youtube: Phòng Khám Đông Y OMC

Tiktok: Phòng Khám Đông Y OMC