Cấy chỉ là gì ?

Cấy chỉ là một phương pháp chữa bệnh đặc biệt, các bác sĩ sẽ đưa chỉ tự tiêu vào huyệt châm cứu, nhằm duy trì sự kích thích lâu dài, qua đó tạo tác dụng điều trị như châm cứu.

Viêm mũi xoang là gì?

Viêm mũi xoang được định nghĩa là tình trạng viêm niêm mạc của mũi và các xoang cạnh mũi gây ra do nhiều nguyên nhân khác nhau như nhiễm khuẩn, dị ứng.

Tình trạng viêm niêm mạc mũi – xoang thường được biểu hiện bằng các triệu chứng hắt hơi, ngạt mũi, ngứa và chảy nước mũi, đau nhức âm ỉ vùng mặt,…xảy ra mỗi khi có sự thay đổi thời tiết đặc biệt là mùa lạnh, tiếp xúc môi trường ô nhiễm, thuốc lá, thuốc lào, chất kích thích.

Bệnh thường hay tái phát, nếu không nhận biết và điều trị kịp thời sẽ ảnh hưởng lớn đến sức khỏe.

• Viêm xoang sàng
• Viêm xoang trán
• Viêm xoang bướm
• Viêm đa xoang: viêm nhiều xoang cùng lúc

Viêm mũi xoang được phân ra làm 4 loại, dựa theo thời gian mắc bệnh, bao gồm:

• Viêm mũi xoang cấp tính

Viêm xoang cấp tính xảy ra do nguyên nhân nhiễm trùng đường hô hấp trên với các triệu chứng giống như cảm lạnh (đau đầu, chảy nước mũi/ nghẹt mũi, sốt, giảm độ nhạy của khứu giác, hôi miệng, đau quanh mắt, mũi và má…). Viêm xoang cấp có hai loại: viêm mũi xoang do vi khuẩn và và viêm mũi xoang do virus cấp tính. Phổ biến hơn là viêm mũi họng do virus. Bệnh thường hết trong vòng 1 – 4 tuần.

• Viêm mũi xoang bán cấp

Nếu các triệu chứng trên kéo dài 4 – 12 tuần, bạn có thể đã bước sang giai đoạn viêm xoang bán cấp. So với viêm xoang cấp tính, các triệu chứng của viêm xoang bán cấp thường ít nghiêm trọng hơn nhưng được xem là giai đoạn chuyển tiếp giữa viêm xoang cấp tính và mãn tính.

• Viêm mũi xoang mạn tính

Tình trạng viêm xoang kéo dài hơn 12 tuần, đồng nghĩa với việc người bệnh đã chuyển sang viêm xoang mãn tính (viêm xoang mạn). Nguyên nhân có thể do nhiễm trùng, nhưng chủ yếu đến từ polyp mũi (các khối u có cuống mềm hình thành ở niêm mạc) và vách ngăn mũi bị lệch.

• Viêm mũi xoang tái phát

Là tình trạng người bệnh trải qua các đợt viêm xoang cấp tính lại nhiều lần trong vòng một năm. Bệnh thường gặp ở những người bị dị ứng và hen suyễn.

Biến chứng viêm mũi xoang

Viêm mũi xoang là bệnh lý khá phổ biến ở mọi đối tượng, tuy nhiên việc phát hiện và điều trị sớm không được chú trọng. Điều trị viêm xoang muộn ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe cũng như chất lượng cuộc sống.

• Biến chứng ổ mắt

Ở gần hốc mắt là xoang hàm, phía trên là xoang trán, bên trong là xoang sàng và xoang bướm. Quá trình viêm nhiễm lan rộng theo đường mạch máu qua hốc mắt gây ra biến chứng:

• • Viêm phù nề mi: Mí mắt sưng, gây đau nhức, thị lực vẫn rõ ràng.
  • Áp xe mí mắt: Có hiện tượng đau, sưng, nóng đỏ. Đây là biến chứng nguy hiểm nhất. Gây phù nề kết mạc, liệt vận nhãn hoàn toàn, suy giảm thị lực.
  • Nhiễm trùng mắt: Suy giảm thị lực hoặc mù vĩnh viễn.
• Biến chứng nội sọ
  • Viêm màng não là một biến chứng thường gặp do tình trạng xoang trán và xoang bướm, gây ra biểu hiện như đau đầu, sợ ánh sáng, mờ mắt,..
  • Tình trạng nhiễm trùng não: Có triệu chứng co giật, tổn thương não. Nếu nhiễm trùng lan ra các mô có thể dẫn đến nguy cơ tử vong.
  • Tình trạng áp xe não: Do viêm xoang trán gây áp xe đại não, áp xe thùy trán
• Một số biến chứng khác
  • Mất khứu giác hoàn toàn: Do bị tắc nghẽn mũi và viêm dây thần kinh nên mất khứu giác tạm thời hoặc vĩnh viễn.
  • Viêm tai giữa: Hay gặp ở trẻ em, do ống vòi tai trẻ ngắn, dễ khiến dịch mủ chảy vào. Nếu không điều trị kịp thời có thể gây điếc.
  • Viêm đường hô hấp dưới: Ho lâu ngày dẫn đến viêm phế quản, viêm thanh quản,..

Viêm mũi xoang dưới gốc nhìn Đông y

Theo Y học cổ truyền, các triệu chứng của viêm mũi xoang nằm trong phạm trù các chứng Tỵ Lậu, Tỵ Uyên, Não Lậu… nguyên nhân gây viêm xoang là do cơ địa dị ứng nhiễm khuẩn (huyết nhiệt), dị ứng do lạnh (phế khí hư, vệ khí hư) gặp phải các tác nhân phong hàn, phong nhiệt, nhiệt độc mà gây bệnh.

Việc chữa viêm xoang bằng đông y đang được đánh giá cao, khắc phục đến đúng các chứng trong viêm mũi xoang như Tỵ Lậu, Tỵ Uyên, Não Lậu. Các bác sĩ hướng đến việc cân bằng âm dương trong cơ thể, thông kinh hoạt lạc, giải độc, tiêm viêm,.. để khắc phục tình trạng bệnh.

Hiện nay, Đông y đưa ra rất nhiều phương pháp điều trị viêm xoang, có hai liệu pháp chính là dùng thuốc và không dùng thuốc. Trong đó cấy chỉ là một trong những phương pháp điều trị không dùng thuốc được sử dụng nhiều hiện nay

Vài nét lịch sử về cấy chỉ

Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, sau những năm 50 của thế kỷ trước, có nhiều hình thức tác động vào huyệt như thủy châm (tiêm thuốc vào huyệt), từ châm (tác động vào huyệt bằng từ trường), laser châm (tác động vào huyệt bằng ánh sáng), điện châm (kích thích bằng xung điện)… đã được nghiên cứu và ứng dụng.

Catgut là một loại chỉ dùng trong phẫu thuật, có khả năng tự tiêu sau một thời gian nhất định. Chính vì vậy, sự tồn lưu của catgut tại huyệt đạo trong một thời gian nhất định đã phát huy vai trò kích thích huyệt đạo nhằm tạo được sự cân bằng âm dương, điều chỉnh chức năng tạng phủ, hành khí hoạt huyết, khai uất trệ, chỉ thống …

Những năm 70, Việt Nam bắt đầu áp dụng phương pháp cấy chỉ như Viện Quân Y 103, Viện Quân Y 108, Bệnh viện Y học Dân tộc Hà Nội và một số cơ sở điều trị khác.

Năm 1975, GS. Nguyễn Tài Thu có công rất lớn trong nghiên cứu và áp dụng điều trị có kết quả một số bệnh, đặc biệt là hen phế quản, bằng phương pháp cấy chỉ. Từ năm 1982, Viện Châm cứu Trung Ương đứng đầu là GS. Nguyễn Tài Thu đã thực hiện cấy chỉ điều trị cho hàng loạt bệnh nhân điều trị nội trú tại bệnh viện, điển hình là trẻ em bị bại liệt.

Năm 1988 – 1989, quân y Tổng cục Chính trị cấy chỉ cho các thể bệnh như: hen phế quản, đau nhức xương khớp, liệt… đã đạt được kết quả nhất định.

Hơn 30 mươi năm qua, cấy chỉ đã thực hiện cho nhiều thể loại bệnh khác nhau và thu được kết quả đáng khích lệ, phương pháp cấy chỉ đã dần khẳng định giá trị đích thực của nó, đây là một phương pháp điều trị đặc biệt của châm cứu, một phương pháp chữa bệnh không dùng thuốc.

Cơ chế của cấy chỉ

Chỉ catgut là chỉ dùng trong phẫu thuật ngoại khoa, bản chất là một protit tự tiêu trong vòng 20 – 25 ngày, khi đưa vào cơ thể như một dị nguyên kích thích cơ thể sản sinh ra kháng thể bao vây không đặc hiệu làm thay đổi cách đáp ứng miễn dịch và vì vậy mà không xuất hiện các triệu chứng dị ứng.

Chỉ catgut là một dạng protit trong quá trình tự tiêu phản ứng hóa – sinh tại chỗ làm tăng tái tạo protein, hydratcarbon và tăng chuyển hóa dinh dưỡng của cơ, cải thiện tuần hoàn máu cho vùng cấy chỉ hoặc vùng bị liệt của bệnh nhân, tăng trương lực các sợi cơ.

Chỉ catgut được cấy vào huyệt vị tác dụng với tính chất vật lý, tạo ra một kích thích cơ học như châm cứu nên có cơ chế tác dụng như cơ chế tác dụng của châm cứu.Tuy nhiên cách giải thích cơ chế tác dụng của châm cứu hiện nay chưa thống nhất, cách giải thích được nhiều người công nhận nhất là giải thích cơ chế tác dụng của châm cứu theo học thuyết thần kinh – thể dịch (y học hiện đại) và học thuyết kinh lạc (y học cổ truyền).

Cơ chế tác dụng của châm cứu theo học thuyết thần kinh – thể dịch: châm cứu là một kích thích gây ra một cung phản xạ mới có tác dụng ức chế và phá vỡ cung phản xạ bệnh lý, có thể xuất hiện ngay tức thì sau khi châm kim và tác động vào huyệt, nhưng cũng nhiều khi phải lưu kim lâu và điều trị nhắc đi nhắc lại nhiều lần, nhiều liệu trình mới thu được kết quả.

Ngoài vai trò của thần kinh ra còn có vai trò của nội tiết, thể dịch tham gia trong việc phá vỡ cung phản xạ bệnh lý. Căn cứ vào vị trí tác dụng của nơi châm cứu có 3 loại phản ứng cơ thể: Phản ứng tại chỗ, phản ứng tiết đoạn thần kinh và phản ứng toàn thân.

Cơ chế tác dụng của châm cứu theo học thuyết y học cổ truyền: khi có bệnh tức là mất cân bằng âm – dương, rối loạn hoạt động bình thường của hệ kinh lạc. Châm cứu có tác dụng điều hòa Âm – Dương và điều hòa cơ năng hoạt động của hệ kinh lạc

Để điều trị viêm mũi xoang, bác sĩ sẽ dùng một loại chỉ tự tiêu. Tính chất của loại chỉ này là một kháng nguyên được đưa vào cơ thể, nhằm kích thích cơ thể tạo ra những kháng thể chống lại những yếu tố gây bệnh.

Tuy nhiên, điểm đặc biệt của phương pháp này là khi được đưa vào các huyệt, chỉ Catgut sẽ có thời gian để tiêu hết, thường trong khoảng từ 2-3 tuần. Sau đó, người bệnh sẽ đi để cấy lại cho tới bao giờ cơ thể hình thành được một kháng thể mang tính bền vững thì dừng.

Khoảng 60% các bệnh nhân mắc các bệnh lý mạn tính như viêm mũi xoang, viêm mũi dị ứng có thể khỏi hoàn toàn với phương pháp này sau 3-4 liệu trình điều trị.

• Ưu điểm của cấy chỉ so với châm cứu là:
  • Hiệu quả cao, lâu dài
  • Tiết kiệm thời gian, chi phí hợp lý cho người bệnh
  • Ít đau, tạo tâm lý thoái mái cho người bệnh
  • An toàn, không tác dụng phụ
  • Điều trị kết hợp nhiều bệnh lý cùng một lúc.

Chỉ định của cấy chỉ đối với viêm mũi xoang

Cấy chỉ thường được chỉ định trong các trường hợp viêm mũi xoang mạn tính.

Chống chỉ định

• Viêm mũi xoang do các bệnh lý khác.
• Các bệnh cấp cứu khác.
• Người bệnh bị bệnh gan thận nặng.
• Cơ thể suy kiệt, phụ nữ có thai.
• Da vùng huyệt bị viêm nhiễm hoặc mắc bệnh ngoài da.
• Dị ứng với chỉ tự tiêu.

Quy trình cấy chỉ

Chuẩn bị

• Người thực hiện:

Bác sỹ, y sỹ được đào tạo về chuyên ngành y học cổ truyền được cấp chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh.

• Trang thiết bị:
  • Khay đựng dụng cụ, panh, kéo, kẹp không mấu, cồn sát trùng, cồn iốt, gạc vô trùng, bông, băng dính, lọ thủy tinh đựng chỉ.
  • Kim cấy chỉ.
  • Chỉ tự tiêu.
  • Kim cấy chỉ và chỉ tự tiêu đảm bảo vô trùng.
  • Hộp thuốc chống vựng châm hoặc chống sốc phản vệ.
• Người bệnh:
  • Người bệnh được khám, làm hồ sơ bệnh án theo quy định.
  • Giải thích tư tưởng cho người bệnh yên tâm phối hợp với thầy thuốc.
  • Người bệnh nằm tư thế thoải mái, bộc lộ vùng huyệt.

Các bước tiến hành cấy chỉ

• Các huyệt thường dùng:
  • Quyền liêu, Giáp xa, Thái dương, Khúc trì, Túc tam lý, Phong trì, Nghinh hương, Hợp cốc.
  • Tùy tình trạng bệnh lý của người bệnh, thầy thuốc chọn công thức huyệt cấy chỉ phù hợp.
• Thủ thuật :
  • Phòng thủ thuật riêng biệt.
  • Rửa tay sạch, đi găng tay vô trùng.
  • Cắt chỉ tự tiêu thành từng đoạn khoảng 0,5 cm – 1 cm.
  • Luồn chỉ vào nòng kim.
  • Xác định huyệt và sát trùng vùng huyệt cấy chỉ.
  • Châm kim nhanh qua da và đưa chỉ từ từ vào huyệt.
  • Dùng ngón tay ấn lên sát chân kim rồi rút kim ra, dán băng vô trùng hoặc đặt gạc vô trùng lên huyệt vừa cấy chỉ, dán băng dính lên để giữ gạc.
• Liệu trình điều trị:

Mỗi lần cấy chỉ tự tiêu có tác dụng trong khoảng 7 – 14 ngày, sau thời gian tự tiêu của chỉ có thể thực hiện liệu trình tiếp theo.

Theo dõi và xử trí tai biến sau cấy chỉ

• Theo dõi:
  • Toàn trạng người bệnh 15 – 30’ sau khi cấy chỉ.
• Xử trí tai biến:
  • Chảy máu: Dùng bông gạc khô vô khuẩn ấn tại chỗ, không day.
  • Đau sưng nơi cấy chỉ: Chườm đá, dùng thuốc chống viêm phù nề hoặc kháng sinh (nếu cần).
  • Dị ứng: Dùng thuốc chống dị ứng.
  • Vựng châm: Xử lý theo phác đồ vựng châm.