Rau diếp cá tên khoa học là Houttuynia cordata Thunb. có tên gọi khác là ngư tinh thảo, rau vẹn, rau dấp cá, cửu tiết liên, sẩm thảo hay xú tinh thảo thuộc họ Giấp cá (Saururaceae).
Thân cây mọc đứng, ưa những nơi ẩm ướt với rễ nhỏ thường mọc ở các đốt trên thân rễ và thân rễ lại thường mọc ngầm dưới đất. Diếp cá có vị cay, chua, mùi tanh, tính mát cùng các thành phần dinh dưỡng có lợi cho con người.
Tổng quan về diếp cá
Mô tả
Là một loại cỏ nhỏ, mọc quanh năm (evergreen), ưa chỗ ẩm ướt, có thân rễ mọc ngầm dưới đất. Rễ nhỏ mọc ở các đốt. Lá mọc cách (so le), hình tim, có bẹ, đầu lá hơi nhọn hay nhọn hẳn, khi vò ra có mùi tanh như mùi cá. Cây thảo cao 15–50 cm; thân màu lục hoặc tím đỏ, mọc đứng cao 40 cm, có lông hoặc ít lông.
Cụm hoa nhỏ hình bông bao bởi 4 lá bắc màu trắng, trong chứa nhiều hoa nhỏ màu vàng nhạt, trông toàn bộ bề ngoài của cụm hoa và lá bắc giống như một cây hoa đơn độc. Quả nang mở ở đỉnh, hạt hình trái xoan, nhẵn. Mùa hoa tháng 5-8, quả tháng 7-10.
Thành phần hóa học của cây rau diếp cá
Toàn thân cây rau diếp cá đều chứa tinh dầu. Thành phần chủ yếu là nhóm aldehyd và các dẫn xuất ceton như methyl-n-nonyl ceton, l-decanal… và 3-oxododecanal có tác dụng kháng khuẩn.
Nhóm terpen trong tinh dầu bao gồm các chất ?-pinen, camphen, myrcen limonen, linalol, bornyl acetat, geranol và caryophylen. Ngoài ra, còn có axit caprinic, benzamid, axit hecadecanoic, axit palmitic, axit linoleic, axit oleic, axit stearic, aldehyd capric, lipid, vitamin K…
Từ lá của thảo dược này, các nhà nghiên cứu còn phân lập được ꞵ-sitosterol, một alkaloid có tên cordalin và các flavonoid như afzelin, hyperin, rutin, isoquercitrin và quercitrin.
Phân bố
Ở Việt Nam, trước đây rau diếp cá mọc hoang dại nhiều ở các tỉnh miền núi, trung du và đồng bằng. Sau này, rau diếp cá được đưa về trồng ở vườn để làm thực phẩm cũng như làm thuốc giúp cải thiện các tình trạng sức khỏe.
Cách trồng rau diếp cá tại nhà
Về giống: Do rau diếp cá có thân ngầm dưới đất và rễ mọc từ các đốt thân nên có thể nhân giống bằng cách giâm cành hay tách chiết lấy gốc những cây con.
Về đất trồng: Với kinh nghiệm trồng rau 3 năm xanh tốt, bà mẹ 9x này cho biết, “diếp cá có thể trồng quanh năm, tốt nhất là đầu mùa mưa. Nó thích hợp với nhiều loại đất, tốt nhất là đất có nhiều bùn. Đất trồng diếp cá phải được cày bừa kỹ, đất nhuyễn, làm sạch cỏ”.
Giâm cành: lấy 1 đoạn thân, cành khoảng 3-4 cm, găm vào đất khoảng 2-3 cm, đem vào nơi thoáng mát, tưới nước đủ ấm, ngày tưới 2 lần (sáng và chiều). Thời điểm giâm cành nên vào lúc chiều mát. Khoảng cách trồng là 30-40 cm, trồng từng hốc hoặc theo hàng.
Tưới nước: Rau diếp cá thích hợp nơi ẩm ướt và chịu bóng, vì thế trồng rau diếp cá tại nhà cần lưu ý vị trí để chậu rau sau khi trồng.
Môi trường đô thị rất nóng so với vùng quê nên chậu hay bị thiếu nước dẫn đến rau bị còi cọc chậm lớn, vì thế cần che lưới 70 % ánh sáng hay tạo bóng mát và tưới nước ngày 2 lần đảm bảo ẩm độ đầy đủ cho chậu.
Bón phân: Đây là một trong những công đoạn tưởng chừng như không quan trọng nhưng nó quan trọng vô cùng. Cụ thể, khi mới trồng rau vào chậu thì lá rau diếp cá thường bị nhạt màu lá do thiếu phân, sau khi trồng 10-15 ngày có thể pha phân với liều lượng nhỏ. Định kỳ một tháng tưới cho rau 2 lần.
Khi thu hoạch, bạn cũng nên dùng dao hay kéo sạch, cắt hết thân rau diếp cá chừa gốc cách mặt chậu 1-2 cm, sau đó bón thêm lớp đất dinh dưỡng phân vào mặt chậu. Khi thấy chậu rau đã mọc dầy đặc có thể tách ra trồng thêm các chậu khác.
Nếu thực hiện đúng theo hướng dẫn cách trồng rau diếp cá tại nhà thì sau 4-6 tháng là có thể thu hoạch thoải mái rau diếp cá từ nay về sau mà không cần mua ngoài chợ.
Lưu ý: Nếu thời tiết mưa nắng bất thường sẽ làm cho rau diếp cá bị vàng lá, chỉ cần dùng kéo cắt bỏ những lá hư rồi bón thêm ít phân là rau sẽ tươi tốt lại ngay.
Sau trồng 30-45 ngày là có thể thu hoạch. Bạn có thể hái rau ăn thường xuyên và tiếp tục chăm sóc để có chậu rau diếp cá xanh tốt.
Các món ăn có rau diếp cá tốt cho sức khỏe
Rau diếp cá kết hợp với lá cải chữa viêm tuyến vú
Lá diếp cá tươi 30g, lá cải trời 20g. Rửa sạch hai thứ, giã nhỏ lọc bằng nước sôi để nguội lấy một bát nước thuốc, cho bệnh nhân uống làm 2 lần trong ngày, uống 5 ngày liền sẽ giúp trị viêm tuyến vú. Bên ngoài dùng 2 hạt gấc, bỏ vỏ cứng giã nát, cho 1 thìa canh giấm ăn vào hòa đều bôi vào chỗ đau, ngày bôi 3 lần, bôi 5 ngày liền.
Rau diếp trộn đậu phụ giúp ôn hòa bổ thận trấn tĩnh
Rau diếp 150g, đậu phụ khô 100g, dầu ớt 20g, gia vị 2g. Đậu phụ khô phun nước ấm, đợi ướt mềm thái thành sợi, chần qua nước sôi, vớt ra để nguội. Rau diếp rửa sạch, thái thành sợi, sau đó chần qua nước sôi, vớt ra để nguội.
Cho rau diếp và đậu phụ vào đĩa, rưới dầu ớt vào là được. Công dụng của món ăn này ích khí hòa trung, sinh tân nhuận táo, ôn hòa bổ thận trấn tĩnh.
Rau diếp trộn tôm nõn khô giúp ăn ngon miệng
Rau diếp 300g, tôm nõn khô đã ngâm 60g, dầu vừng 15g, gia vị 6g, giấm 6g, tỏi thái nhỏ, bột gừng, mù tạt vừa đủ. Rau diếp rửa sạch thái sợi cho vào đĩa, rắc muối ướp một lát rồi để ráo nước. Dầu vừng, giấm, mù tạt, gia vị, tỏi băm nhỏ, bột gừng làm nước gia vị. Cho rau diếp vào đĩa, cho tôm nõn lên trên rồi rưới nước gia vị trộn đều là được. Món này tươi ngon, thanh đạm, khai vị hóa đàm, kích thích tiêu hóa giúp ăn ngon miệng, an thần trấn tĩnh.
Rau diếp cá kết hợp với ngải cứu chữa kinh nguyệt không đều
Diếp cá 40g, ngải cứu 30g (cả hai đều dùng tươi). Rửa sạch diếp cá và ngải cứu, giã nhỏ lọc bằng nước sôi để nguội lấy một bát nước thuốc, bệnh nhân uống làm 2 lần trong ngày, uống liền 5 ngày, uống trước kỳ kinh 10 ngày sẽ giúp cho kinh nguyệt đều hơn.
Rau diếp cá trộn dầu vừng, ớt giúp an thần
Rau diếp 500g, dầu vừng 30g, xì dầu 15g, muối tinh 3g, đường giấm bột ớt khô một ít. Rau diếp rửa sạch thái nhỏ trộn muối ướp trong 10 phút sau vắt bỏ nước, cho thêm chút muối tinh, ớt bột vào.
Bắc nồi lên bếp, cho dầu vừng vào đun nóng, cho bột ớt vào bát rồi cho xì dầu, giấm, ít đường hòa thành nước gia vị, rưới lên rau diếp, trộn đều là được. Công dụng của món này giúp kiện tỳ khai vị, ôn trung tán hàn, an thần trấn tĩnh.
Lợi ích rau diếp cá đối với sức khỏe
Trị mụn hiệu quả với rau diếp cá
Thành phần hoạt chất trong rau diếp cá có chứa các chất kháng sinh, kháng viêm, vì vậy có thể sử dụng rau diếp cá trong chăm sóc da mụn. Sử dụng lá diếp cá được rửa sạch để ráo nước, sau đó giã nát và hòa thêm một chút muối vào hỗn hợp này sau đó đắp lên phần da bị mụn.
Thực hiện cách này giúp mụn nhanh chóng bớt sung, đau. Hơn nữa, ngoài sử dụng rau diếp cá để điều trị mụn thì rau diếp cá còn có thể giúp da giảm thiểu được tình trạng thâm đen do mụn.
Hiệu quả trong việc hạ đường huyết
Rau diếp cá có chứa hợp chất ethanol. Và trong nghiên cứu mối liên quan giữa loại rau này với các bệnh nhân đái tháo đường cho thấy, những bệnh nhân uống nước rau diếp cá liên tục trong 3 tuần có thể làm giảm đáng kể hàm lượng đường glucose trong máu lúc đói.
Ngoài ra, trong thành phần của nước rau diếp cá còn chứa các chất chống tiểu đường và có vai trò trong hoạt động kiểm soát và ổn định hàm lượng đường huyết trong cơ thể. Vì thế, rau diếp cá còn được coi như liều thuốc tiềm năng có hiệu quả đối với bệnh nhân đái tháo đường.
Giúp kiểm soát cân nặng hiệu quả
Thành phần hợp chất trong rau diếp cá ngoài công dụng cải thiện đường huyết thì nó còn có tác dụng chống béo phì. Khi uống nước rau diếp cá có khả năng làm giảm mỡ dư thừa trong cơ thể. Sử dụng đều trong một thời gian ngắn có thể giúp kiểm soát cân nặng hiệu quả.
Giải độc cơ thể và tăng cường miễn dịch
Một số nghiên cứu gần đây đã chứng minh được rằng rau diếp cá có thành phần dinh dưỡng giúp tăng cường miễn dịch bởi vì những chất này có thể giúp kích thích sản sinh ra tế bào bạch huyết.
Đây là tế bào thiết yếu của cơ thể giúp tăng cường sức đề kháng cũng như khả năng miễn dịch của cơ thể giúp cơ thể luôn được khỏe mạnh. Chính vì thế, rau diếp cá được sử dụng cho mọi lứa tuổi để cải thiện sức đề kháng.
Cải thiện tình trạng tiểu buốt
Theo kinh nghiệm dân gian, khi gặp chứng tiểu buốt có thể sử dụng rau diếp cá trong các bữa ăn hàng ngày. Điều này sẽ giúp giảm tình trạng tiểu buốt đồng thời lợi tiểu hơn. Chính vì tác dụng này, nên các bài thuốc đông y cũng tận dụng lợi ích của rau diếp cá để bào chế thuốc lợi tiểu.
Công dụng hạ sốt cho trẻ em
Khi thời tiết thay đổi, trẻ em có thể thường bị cảm, nóng và sốt. Trong tình huống này, nếu trẻ sốt nhẹ và bạn ngại sử dụng thuốc tây để hạ sốt cho bé thì bạn có thể sử dụng rau diếp cá như một vị thuốc thay thế giúp hạ sốt cho trẻ hiệu quả.
Những bài thuốc dân gian sử dụng râu diếp cá
Chữa sưng viêm ở người lớn và trẻ em
Diếp cá, nhọ nồi, cải rừng, xương sông, dưa chuột, khế, đơn đỏ, huyết dụ, nhài, mía dò. Các vị này đều dùng lá với lượng bằng nhau, mỗi vị 15g. Thêm xích hoa xà 3 lá, bí đao 3 miếng, củ nâu 3 miếng.
Tất cả giã nát, chế thêm nước rồi vắt lấy nước cốt uống. Bã dùng để
xoa bóp chỗ sưng.
Chữa bệnh đau trĩ
Lá diếp cá đem nấu lấy nước xông, ngâm rửa vùng hậu môn (lúc còn nóng). Phần bã dùng để đắp vào chỗ đau.
Lấy muối ăn hòa tan với nước, rửa chỗ bị trĩ rồi lấy lá diếp cá giã nát, đắp vào búi trĩ, băng lại.
Chữa bệnh trĩ ra máu
Cây diếp cá 2kg, bạch cập 1kg. Tất cả sấy khô, đem tán bột. Mỗi ngày uống 6–12g, chia làm 2–3 lần.
Chữa viêm tay giữa
Cây diếp cá khô 20g, táo đỏ 10 quả, nước 600ml. Đem sắc còn 200ml, chia làm 3 lần uống trong ngày.
Điều trị viêm tắc tia sữa
Lá diếp cá, lá cải trời, dùng tươi và lấy mỗi vị một nắm (khoảng 30g) đem giã nát. Chế nước sôi vào rồi vắt lấy nước cốt uống còn bã chưng nóng với giấm, đắp bên ngoài.
Những lưu ý khi sử dụng diếp cá
Để sử dụng loại rau này một cách an toàn và có hiệu quả, bạn nên tham khảo trước ý kiến từ các bác sĩ, thầy thuốc đông y uy tín. Một số thuốc, thực phẩm chức năng hay thảo dược khác mà bạn đang dùng có thể gây ra những tương tác không mong muốn với dược liệu này.
Trong quá trình sử dụng, nếu thấy xuất hiện các triệu chứng bất thường, hãy tạm ngưng dùng và thông báo ngay cho bác sĩ.
Mức độ an toàn
Chưa có đầy đủ thông tin về việc sử dụng diếp cá trong thời kỳ mang thai và cho con bú. Bạn cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc trước khi dùng thảo dược này.
Tương tác có thể xảy ra
Diếp cá có thể tương tác với một số thuốc, thực phẩm chức năng hay dược liệu khác mà bạn đang sử dụng. Để đảm bảo an toàn và hiệu quả khi dùng, bạn nên hỏi ý kiến của bác sĩ và thầy thuốc trước khi muốn dùng bất kỳ loại dược liệu nào.
Phòng khám Đông y OMC – một sản phẩm của Công ty CP ĐT&PT Giải Pháp Y Tế
Kính chào Quý Khách hàng,
Với định hướng mang lại những giải pháp y tế toàn diện, Phòng khám Đông y OMC – một sản phẩm của Công ty CP ĐT&PT Giải Pháp Y Tế đã ra đời nhằm thực hiện sứ mệnh cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại chỗ như khám bệnh và điều trị bệnh bằng Đông y, chuyên trị các bệnh lý: Cơ xương khớp, Thần kinh, Tiêu hóa, Nội tiết, Phụ khoa, Nam khoa…
Tọa lạc tại vị trí trung tâm của Thành phố Hồ Chí Minh, phòng khám được trang bị hệ thống máy móc hiện đại, cùng đội ngũ chuyên gia, bác sĩ có trình độ chuyên môn cao. Chúng tôi luôn đặt sức khỏe và sự hài lòng của Quý Khách hàng là ưu tiên hàng đầu.
Với phương châm “Ân cần – Tôn trọng – Yêu thương”, Phòng khám Đông Y OMC cam kết sẽ mang đến cho Khách hàng sự hài lòng từ các dịch vụ mà chúng tôi cung cấp.
Chân thành cảm ơn Quý Khách hàng đã tin dùng dịch vụ của chúng tôi.
PHÒNG KHÁM ĐÔNG Y OMC
Fanpage: Phòng Khám Đông Y OMC
Youtube: Phòng Khám Đông Y OMC
Tiktok: Phòng Khám Đông Y OMC
