Đau lưng khi mang thai

Cùng với cảm giác buồn nôn, mệt mỏi và bàn chân sưng phù, hầu hết phụ nữ đều bị đau lưng vào một số thời điểm khi mang thai. Đau lưng khi mang thai thường ảnh hưởng đến phần lưng dưới.

Theo một thống kê năm 2019 tại Mỹ, đau thắt lưng ảnh hưởng đến hơn 2/3 phụ nữ trong thời kỳ mang thai.

Đau lưng cũng có thể phát sinh gần trung tâm của lưng khi các bác sĩ gọi nó là đau thắt lưng hoặc xương cụt khi họ gọi nó là đau vùng chậu sau.

Nhiều yếu tố, bao gồm thay đổi nội tiết tố và tư thế, góp phần gây ra đau lưng khi mang thai. Nguyên nhân khác nhau giữa các phụ nữ và có thể phụ thuộc vào giai đoạn của thai kỳ.

Bài viết này thảo luận về những lý do gây ra chứng đau lưng khi mang thai, và cách điều trị và ngăn ngừa chứng khó chịu này.

Nguyên nhân đau lưng khi mang thai trong tam cá nguyệt đầu tiên

Các yếu tố có thể dẫn đến đau lưng khi mang thai trong tam cá nguyệt đầu tiên bao gồm thay đổi nội tiết tố và căng thẳng , như chúng tôi thảo luận dưới đây.

Thay đổi nội tiết tố dẫn đến đau lưng khi mang thai

Mức độ cao của progesterone trong tam cá nguyệt đầu tiên có thể ảnh hưởng đến sự ổn định và liên kết của các khớp.

Trong tam cá nguyệt đầu tiên, nồng độ progesterone trong cơ thể tăng lên nhanh chóng. Mức độ cao của hormone này giúp thư giãn các cơ và dây chằng gần xương chậu, điều này có thể ảnh hưởng đến sự ổn định và liên kết của các khớp.

Một loại hormone khác mà các bác sĩ gọi là relaxin giúp trứng làm tổ trong thành tử cung, và cũng ngăn ngừa các cơn co thắt trong giai đoạn đầu của thai kỳ. Khi sắp chuyển dạ, relaxin kích thích cổ tử cung mềm và mở ra để chuẩn bị cho việc sinh nở.

Hơn nữa, relaxin làm giãn dây chằng và khớp ở vùng chậu để ống sinh nở có thể mở rộng trong quá trình sinh nở.

Cuối cùng, relaxin ảnh hưởng đến các dây chằng ổn định cột sống, có thể gây mất ổn định, chuyển đổi tư thế và gây ra đau lưng khi mang thai.

Căng thẳng làm đau lưng khi mang thai trở nên nghiêm trọng hơn

Mặc dù nhiều người coi việc mang thai là một sự kiện thú vị trong cuộc sống với đầy những thay đổi, nhưng nó cũng tạo ra những nguồn căng thẳng mới.

Căng thẳng ảnh hưởng nhiều hơn đến tâm trạng hoặc trạng thái tâm lý của một người. Căng thẳng có thể gây ra các triệu chứng về thể chất, chẳng hạn như mệt mỏi , đau đầu , cứng khớp, đau cơ và đau lưng khi mang thai.

Nguyên nhân đau lưng khi mang thai trong tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba

Trong tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba, tử cung tiếp tục mở rộng khi thai nhi phát triển nhanh chóng.

Thay đổi tư thế, tăng cân và tách cơ đều góp phần gây ra đau lưng khi mang thai trong giai đoạn sau của thai kỳ, như chúng tôi thảo luận dưới đây:

Ngả người về phía sau

Trọng tâm của người phụ nữ chuyển về phía trước của cơ thể khi đứa trẻ lớn lên về trọng lượng.

Một số phụ nữ có thể ngả người ra sau để lấy lại thăng bằng. Ngả người về phía sau sẽ gây thêm căng thẳng cho các cơ ở lưng, có thể dẫn đến đau thắt lưng và cứng cơ.

Tăng cân

Tăng cân khi mang thai có thể góp phần gây ra đau thắt lưng và đau khớp.

Cân nặng của một người tăng lên khi mang thai có thể góp phần gây ra đau thắt lưng và đau khớp.

Số cân nặng của một phụ nữ trong thời kỳ mang thai có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể của cô ấy và thai nhi.

Trong 3 tháng đầu của thai kỳ, do tình trạng thai nghén, nhiều bà bầu ít tăng cân hoặc không tăng cân, nhưng nhìn chung vẫn tăng được khoảng đến 2 kg.

Trong khi đó, với 3 tháng giữa và 3 tháng cuối thai kỳ:

• Đối với phụ nữ có mức cân nặng bình thường trước khi có thai: Sự tăng cân khi mang thai hợp lý nên duy trì 0,4 kg/tuần.
• Đối với phụ nữ có cân nặng thấp hơn: Mức độ tăng cân cần duy trì 0,5 kg/tuần.
• Đối với phụ nữ đã thừa cân trước đó: Mức tăng cân nên hạn chế, còn khoảng 0,3 kg/tuần.

Trong tam cá nguyệt đầu của thai kỳ, người mẹ nên tăng trong khoảng từ 1 – 2 kg, tam cá nguyệt thứ hai tăng 4 – 5kg, tam cá nguyệt cuối tăng 5 – 6 kg.

Mức tăng cân hợp lý khi mang thai

Mức tăng cân hợp lý khi mang thai phụ thuộc chủ yếu vào tình trạng của từng bà bầu khác nhau, không có thai kỳ nào giống thai kỳ nào, cũng không có người mẹ nào có mức tăng cân giống nhau hoàn toàn. Nhìn chung, mức tăng cân hợp lý cho thai phụ là:

• Khoảng 11,3 – 16 kg với thai phụ có cân nặng trung bình trước khi mang thai.
• Khoảng 12,7 – 18,3 kg với thai phụ ít cân trước khi mang thai.
• Khoảng 7 – 11,3 kg với thai phụ thừa cân trước khi mang thai
• Khoảng 16 – 20,5 kg trong trường hợp thai phụ mang song thai.

Nhiều trường hợp thai phụ tăng cân quá nhiều trong thai kì, dễ dẫn đến đau lưng khi mang thai. Ngoài ra, thai phụ tăng cân quá nhiều trong thai kì còn có thể đối mặt với nguy cơ nhiều bệnh lý chuyển hóa khác như đái tháo đường thai kì, tiền sản giật…

Tách cơ vùng bụng

Bụng bao gồm hai dải cơ song song nối ở giữa bụng. Các cơ này giúp ổn định cột sống và hỗ trợ lưng.

Trong thời kỳ mang thai, thai nhi đang phát triển đẩy lên các cơ bụng, khiến chúng căng ra và trong một số trường hợp, tách rời nhau. Áp lực này có thể dẫn đến một tình trạng gọi là diastasis recti.

Trong tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba, một số phụ nữ có thể phát triển một khối phồng hoặc “lõm” trong dạ dày. Đây là dấu hiệu cho thấy cơ bụng của họ đang tách ra để nhường chỗ cho tử cung đang phát triển.

Khi cơ bụng căng ra, chúng trở nên yếu hơn. Điều này có thể làm tăng nguy cơ bị thương ở lưng của phụ nữ hoặc phát triển chứng đau thắt lưng hoặc vùng chậu, dẫn đến tình trạng đau lưng khi mang thai.

Làm thế nào để giảm đau lưng khi mang thai

Tăng cường cơ lưng bằng các bài tập phù hợp với thai kỳ có thể giúp giảm đau lưng.

Đôi khi, có vẻ như đau lưng là điều không thể tránh khỏi khi mang thai. Tuy nhiên, vẫn có những cách để giảm đau lưng cả trong và sau khi mang thai.

Các cách giảm đau lưng khi mang thai bao gồm:

• Thường xuyên kéo căng lưng dưới
• Ngủ nghiêng với một chiếc gối giữa hai chân và dưới bụng
• Chườm  ấm bằng túi chườm hoặc bằng thảo mộc để thư giãn các cơ bị căng hoặc giảm viêm
• Thực hiện các thay đổi tư thế, chẳng hạn như đứng và ngồi thẳng, để lưng thẳng và vai vuông
• Đeo đai thai sản để hỗ trợ thêm phần bụng và lưng
• Sử dụng một chiếc gối thắt lưng để hỗ trợ thêm cho lưng khi ngồi
• Xoa bóp bấm huyệt để thư giãn các cơ bị căng, cải thiện phạm vi chuyển động và giảm căng thẳng
• Sử dụng các phương pháp điều trị thay thế, chẳng hạn như các dịch vụ châm cứu và trị liệu thần kinh cột sống, với một bác sĩ chuyên về thai nghén.
• Giảm căng thẳng thông qua thiền định, yoga trước khi sinh và các kỹ thuật chánh niệm khác
• Ngủ đủ giấc

Mẹo để ngăn ngừa và tránh đau lưng khi mang thai

Có một số cách hiệu quả để tránh đau lưng khi mang thai, bao gồm:

• Tăng cường cơ lưng bằng các bài tập phù hợp với thai kỳ
• Duy trì cân nặng hợp lý trong suốt thai kỳ
• Thường xuyên tập thể dục nhẹ nhàng với sự đồng ý của bác sĩ
• Đi giày đế bằng hoặc đế thấp có hỗ trợ vòm
• Tránh đứng trong thời gian dài
• Tránh nâng, xách vật nặng
• Thực hành các kỹ thuật nâng đúng bằng cách ngồi xổm xuống và sử dụng chân thay vì lưng
• Thực hành tư thế tốt, tránh khom cúi, chồm với
• Tránh nằm sấp khi ngủ

Khi nào đến gặp bác sĩ

Phụ nữ bị đau lưng khi mang thai nên liên hệ với bác sĩ sản khoa hoặc bác sĩ cơ xương khớp nếu gặp các triệu chứng sau:

• Cơn đau trở nên dữ dội
• Cơn đau kéo dài hơn 2 tuần
• Chuột rút xảy ra đều đặn và dần dần tăng lên về cường độ
• Tiểu khó, tiểu lắt nhắt hoặc đau khi đi tiểu, hoặc nước tiểu có tính chất lạ so với bình thường
• Cảm giác tê bì hoặc cảm giác ngứa ran ở tay chân
• Chảy máu âm đạo
• Tiết dịch âm đạo không đều
• Sốt

Đau thần kinh tọa xảy ra do chấn thương hoặc kích thích dây thần kinh tọa. Đau dây thần kinh tọa khi mang thai xảy ra khi thai nhi ngày càng lớn gây áp lực lên dây thần kinh tọa.

Một triệu chứng của đau thần kinh tọa là đau thắt lưng lan tỏa qua mông và xuống chân.

Những phụ nữ mang thai bị đau lưng dữ dội kéo dài hơn 2 tuần nên thảo luận về các lựa chọn điều trị với bác sĩ có chuyên môn về cơ xương khớp

Vì thai nhi dễ bị ảnh hưởng bởi các loại thuốc, nên các bà mẹ không nên tự ý sử dụng thuốc trong thời kì mang thai. Hãy đến gặp bác sĩ đễ được kê toa thuốc phù hợp.

Phương pháp không dùng thuốc điều trị đau lưng khi mang thai hiệu quả

Châm cứu

Ví dụ, một nghiên cứu tại Bồ Đào Nha được thực hiện với mục đích đánh giá tác dụng của châm cứu trong điều trị đau thắt lưng cho phụ nữ mang thai 3 tháng cuối thai kỳ.

Nghiên cứu được áp dụng cho phụ nữ mang thai ở tuổi thai từ 24 đến 37 tuần có biểu hiện đau thắt lưng.

Các buổi châm cứu cho những phụ nữ đau lưng khi mang thai được thực hiện đều đặn mỗi ngày trong 6 ngày.

Bảng câu hỏi McGill được sử dụng để đánh giá cơn đau, cũng như công cụ để xác định hồ sơ xã hội học, lâm sàng và sản khoa.

Các huyệt vị châm cứu được thực hiện theo phác đồ điều trị đau lưng theo y học cổ truyền Trung Quốc

Kỹ thuật châm cứu được thực hiện trong 6 buổi trên 56 phụ nữ mang thai bị đau thắt lưng đã mang lại hiệu quả tích cực cho sức khỏe của những người tham gia.

Theo đánh giá về cơn đau, cơn đau thắt lưng ở phụ nữ mang thai đã giảm có ý nghĩa thống kê ngay từ buổi thứ hai, với sự cải thiện dần dần theo sự gia tăng của số buổi. Không có tác dụng phụ nghiêm trọng liên quan đến châm cứu.

Ngoài nghiên cứu trên, trên Thế giới cũng đã có rất nhiều nghiên cứu về tác dụng và sự an toàn của phương pháp châm cứu điều trị đau lưng khi mang thai.

Xoa bóp bấm huyệt

Xoa bóp bấm huyệt là một kích thích vật lý, trực tiếp tác động vào da thịt, thần kinh, mạch máu và các cơ quan cảm thụ gây nên những thay đổi về thần kinh, thể dịch, nội tiết qua đó nâng cao năng lực hoạt động của hệ thần kinh, nâng cao quá trình dinh dưỡng của cơ thể.

Xoa bóp làm giãn mạch máu, tăng tuần hoàn tại chỗ. Tăng tuần hoàn, góp phần chống viêm, giảm phù nề. Luồng máu tới sẽ tăng cường trao đổi chất, mang ôxy tới cho tế bào và mang đi các chất thải cặn bã.

Đối với cơ xương khớp, xoa bóp làm giãn cơ, đặc biệt là những nhóm cơ đã bị co cứng trước đó. Trong các bệnh khớp, gân, dây chằng bao giờ cũng có hiện tượng co cứng các nhóm cơ xung quanh khớp, từ đó gây đau, hạn chế vận động.

Xoa bóp có thể cải thiện các tình trạng trên. Xoa bóp thường xuyên làm tăng tính linh hoạt của khớp và làm giảm khả năng bị chấn thương, cải thiện tư thế.

Theo y học cổ truyền, xoa bóp thông qua tác động vào các huyệt, kinh lạc (kinh cân) có thể đuổi được ngoại tà, điều hòa được dinh vệ, thông kinh hoạt lạc và điều hòa chức năng tạng phủ, giúp giảm bớt tình trạng đau lưng khi mang thai

Xoa bóp bấm huyệt có thể giúp cải thiện nhanh và rõ các tình trạng đau lưng khi mang thai ở phụ nữ.

Chườm thảo dược

Phương pháp chườm thảo dược điều trị đau lưng khi mang thai chủ yếu mượn khí ấm nóng và tinh dầu trong thảo dược để trị liệu, nó có tác dụng ôn dương khí, khu hàn tà, thông kinh mạch, điều khí huyết… Sách Linh Khu, thiênThích tiết chân tà viết: “Trị người bệnh quyết (hôn mê mà chân tay lạnh giá) trước hết phải dùng phép chườm nóng để điều hòa các kinh,… hỏa khí thông rồi, huyết mạch mới lưu hành”.

Phương pháp chườm thảo dược nóng thích ứng với các chứng bệnh có hàn tà bên ngoài xâm nhập vào kinh lạc tạng phủ, hoặc bẩm tạng dương hư, khí huyết không điều hòa dẫn đến các chứng bệnh khác, như phong hàn thấp tý (đau khớp dạng thấp), đau dạ dày, đau bụng do lạnh, ngực bụng đầy trướng, đại tiểu tiện không thông…

Theo Đông y, nếu kết hợp liệu pháp chườm nóng cùng các tinh chất thảo dược tự nhiên sẽ có tác động trực tiếp vào các huyệt trên cơ thể, giúp đả thông khí huyết, nhanh chóng xoa dịu các cơn đau mỏi ở phụ nữ đau lưng khi mang thai

Các thảo dược sử dụng để chườm cho phụ nữ đau lưng khi mang thai thường bao gồm: lá lốt, quế chi, thiên niên kiện, gạo lứt, đại hồi, tiểu hồi…

Thảo dược được xay nhỏ và dùng để chườm dưới dạng gối chườm, túi chườm, thuận tiện cho các chị em đau lưng khi mang thai, có thể tự chườm tại nhà, hoặc đến các cơ sở y tế để chườm.