Đau dây thần kinh số V (trigeminal neuralgia) là tình trạng đau xảy ra ở một hay nhiều vùng chi phối cảm giác của dây thần kinh số V. Bệnh xuất phát từ tổn thương nhất định ở một, hai hoặc cả ba nhánh thần kinh V1, V2, V3. Trong đó, các vấn đề ở nhánh V1 thường xảy ra hơn. Tỉ lệ mắc bệnh ở nữ giới vào độ tuổi trung niên là cao hơn các lứa tuổi khác.

Dây thần kinh số V

Dây thần kinh số V  hay còn thường gọi là dây thần kinh tam thoa hay dây thần kinh sinh ba. Đây là dây thần kinh sọ lớn nhất đảm nhiệm cả hai chức năng vừa vận động, vừa cảm giác.

Tuy nhiên, chức năng chính là cảm giác và mỗi dây thần kinh sẽ tiếp nhận cảm giác cho một bên mặt. Dây thần kinh V được hợp thành từ 3 nhánh thần kinh là nhánh mắt (V1), nhánh hàm trên (V2), nhánh hàm dưới (V3).Các nhánh thần kinh này đảm nhận vai trò dẫn truyền cảm giác của vùng mặt, quanh miệng, răng cho đến não.

Ngoài ra, việc tạo nước mắt hay nước bọt và điều khiển cơ nhai cũng là nhiệm vụ của dây thần kinh số V..

Triệu chứng của đau dây thần kinh số V

Đau dây thần kinh số V là một loại đau  đặc thù, cơn đau rất nặng, xảy ra đột ngột và kéo dài từ vài giây cho đến vài  phút.

Cơn đau có thể xuất hiện khi bị kích thích nhẹ lên mặt như đánh răng, cạo râu, nhai thức ăn, trang điểm… Cảm giác giống như bị điện giật hoặc bị vật nhọn đâm vào mặt. Khởi phát bằng những cơn đau ngắn, nhẹ, theo thời gian, cơn đau dữ dội, kéo dài và thường xuyên hơn.

Đau dây thần kinh số V xảy ra dọc theo phân bố của một hoặc nhiều phân nhánh cảm giác của dây V, thường là nhánh hàm trên. Đau xuất hiện ở một bên mặt rồi lan dọc theo xương gò má, mũi, môi trên, các răng trên và/hoặc lan xuống phần dưới của xương gò má, môi và xương hàm dưới. Khu vực trán và ổ mắt ít gặp hơn.

Hầu hết những người gặp tình trạng này đều trải qua các triệu chứng theo chu kỳ: cơn đau đến và đi trong nhiều ngày hoặc vài tuần, sau đó giảm dần. Trong một số trường hợp, tình trạng bệnh trở nên nặng hơn và cơn đau xuất hiện thường xuyên hơn.

Đau dây thần kinh số V thường giảm bớt bằng cách kích thích vào vị trí kích phát trên mặt (bằng cách nhai, đánh răng, hoặc mỉm cười). Thông thường, bệnh nhân không thể ngủ nghiêng mặt về bên đau.

Đau dây thần kinh số V thường xuất hiện một bên, cũng có một số rất hiếm xuất hiện đau dây V hai bên, chiếm 3-6 % trường hợp.

Những trường hợp đau hai bên không phải xuất hiện cùng một lúc mà đau một bên trong một thời gian dài rồi sau đó mới xuất hiện phía đối bên. Đau dây thần kinh V là một triệu chứng , không phải là một bệnh . Trên 70% đau dây thần kinh số V ở người bệnh trên 50- 60 tuổi, giới nữ nhiều hơn nam

Phân loại đau dây thần kinh số V

Theo bệnh nguyên, đau dây thần kinh số V được chia làm 2 loại chính: Đau dây thần kinh số V nguyên phát (idiopathic) và đau dây thần kinh số V thứ phát (do khối u, dị dạng mạch, sau can thiệp vùng hàm – mặt…). Trong đó, đau dây thần kinh số V nguyên phát (hay còn gọi là vô căn) chiếm tỷ lệ chủ yếu, khoảng 90%.

Nguyên nhân đau dây thần kinh số V

Cơ chế sinh bệnh học đau dây thần kinh số  V  cho đến nay thực sự chưa rõ ràng.  Tuy nhiên, dựa vào triệu chứng đặc hiệu của bệnh mà các nhà nghiên cứu xác định nguyên nhân như sau:

• Do mạch máu chèn ép: Đây là nguyên nhân chính gây ra tình trạng đau dây thần kinh số V, chúng chiếm đến 60% các trường hợp do sự chèn ép của các mạch máu đối với dây thần kinh số V tại gốc của dây thần kinh, thường gặp nhất là động mạch tiểu não trên (superior cerebellar artery).

Sự đè ép liên tục của mạch máu vào rễ thần kinh lớp vỏ, kèm theo tác động của nhịp đập tim sẽ khuyếch đại lên gây ra sự chà sát, mất lớp myelin ở vỏ (demyelination). Các tế bào thần kinh sẽ tăng tính kích thích (irritation), trở nên phóng điện mất kiểm soát và khi bị kích thích do nhịp đập của mạch máu sẽ khởi phát gây ra các cơn đau. Tuy nhiên, nguyên nhân khiến mạch máu chèn ép lên dây thần kinh tam thoa khi về già vẫn chưa được lý giải.

• Do các khối u chèn ép: Một hoặc nhiều nhánh của dây thần kinh số V có thể bị chèn ép và ảnh hưởng do các khối u nằm ở vùng lân cận của góc cầu – tiểu não hoặc tại vùng góc cầu – tiểu não như: u nang thượng bì, (epidermoid cyst), u ác tính di căn (carcinoma), u màng não (meningioma), túi phình động mạch (aneurysm),…
• Do virus: Hiện nay đã có nghiên cứu chỉ ra rằng đau dây thần kinh số V đặc hiệu (ticdouloureux) là do một loại nhiễm trùng virus âm ỉ tại các nhánh dây thần kinh sọ ngoại biên hoặc tại hạch Gasser gây nên.
• Nhiều giả thuyết đề cập đến đau dây thần kinh số V nhưng giả thuyết có liên quan đến hình thành ổ động kinh gây ra cơn đau là một giả thuyết có sức thuyết phục cao.

Đau dây thần kinh số V được xem như là một cơn động kinh cục bộ sau phóng điện. Về phương diện lâm sàng đau nầy có những đặc điểm như sau: cơn đau đột ngột, thời gian ngắn, cơ chế đau như cò súng (trigger pain) và tác dụng điều trị có hiệu quả của thuốc chống động kinh đối với đau dây V làm cho giả thuyết nầy dễ chấp nhận hơn.

Ngoài các nguyên nhân kể trên thì nguyên do đau dây thần kinh số V còn có thể do bị chấn thương, ví dụ như các thủ thuật can thiệp nhỏ tại vùng mặt (như nhổ răng) hoặc chấn thương nặng như gãy xương nền sọ cũng có thể dẫn đến hiện tượng đau dây thần kinh số V.

Chẩn đoán

Đau dây thần kinh số V rất dễ bị chẩn đoán lầm. Đa số các người bệnh được chẩn đoán nhầm ngay từ ban đầu do  Migraine, Glocome, viêm xoang, viêm ĐM thái dương nông ( horton ), bệnh răng hoặc những bệnh lý khác có liên quan đến răng (phần lớn các bệnh nhân này đã bị nhổ nhầm nhiều răng hàm trên hoặc hàm dưới cùng một phía với đau dây thần kinh V2 hoặc V3 rất đặc hiệu).

Chẩn đoán đau dây V đặc dựa trên đặc điểm của đau :

• Cơn đau đột ngột, như điện giật kéo dài vài giây đến vài phút, thường ban ngày.
• Mỗi ngày có thể xuất hiện một đến nhiều cơn đau. Mỗi đợt đau kéo dài vài ngày, vài tuần, vài tháng ; xen kẽ có thời gian không đau, cơn đau có xu hướng nặng theo thời gian.
• Đau tại vùng chi phối của dây TK số V, tập trung ở một điểm hoặc lan rộng.

Cần phân biệt với triệu chứng đau khác ở mặt như : đau dây IX (glossopharyngeal neuralgia), đau dây thần kinh sau Herpes, hội chứng Reader, hội chứng Sluder, đau thần kinh thể gối, đau khớp thái dương hàm, đau đầu Cluster, đau thần kinh mặt sau chấn thương, đau do bệnh về răng, hốc mắt hoặc xoang.
Khám thực thể, Xquang sọ vùng hàm mặt và CT Scan sọ có thể đánh giá bước đầu về sự bất thường có liên quan đến đau của bệnh nhân, từ đó đưa ra biện pháp điều trị thích hợp.
Đối với những trường hợp nhiệt đông dây V tai hạch Gasser qua da bằng sóng radio hoặc giải áp vi mạch để điều trị đau dây V.

Trước khi phẫu thuật, CT Scan hoặc cộng hưởng từ (MRI) phải được thực hiện như là một bắt buộc để khảo sát những mạch máu vùng góc cầu-tiểu não có liên quan đến chèn ép dây V hoặc những khối u có ảnh hưởng đến đau dây V như: u màng não, u nang thượng bì, u dây thần kinh VIII ….

Cách điều trị đau dây thần kinh số V

Các phương pháp điều trị đau dây thần kinh số V chia thành ba nhóm lớn:

• Điều trị thuốc hay nội khoa (drug therapy):

Đau dây thần kinh V thường không đáp ứng với morphin hay thuốc giảm đau thông thường, vì thế chủ yếu được dùng thuốc hướng thần kinh và tâm thần. Đây cũng là một đặc điểm phân biệt đau dây thần kinh số V với các cơn đau dạng khác.

Khi dùng thuốc này để giảm đau, cần lựa chọn thuốc với chủng loại và dùng với liều lượng thích hợp, nếu không sẽ gây hại cho sức khỏe. Nghiên cứu trên những bệnh nhân bị đau dây thần kinh số V, hầu hết ở giai đoạn đầu vẫn đáp ứng điều trị với nội khoa.

 Tuy nhiên khoảng 75% trường hợp sẽ bị nhờn thuốc sau một thời gian và phải tìm đến phương pháp điều trị ngoại khoa.

• Các can thiệp phá hủy (destructive procedures) hạch Gasser qua da bằng tiêm cồn, sóng siêu cao tần (radiofrequency), tia xạ (Gamma knife, Cyber knife…).

• Can thiệp không phá hủy (non-destructive procedures): Phẫu thuật giải ép mạch máu – thần kinh. Phẫu thuật giải ép mạch máu – thần kinh được Dandy và W.James Gardner khởi xướng và phát triển vào giữa những năm 50 của thế kỷ XX.

Năm 1967, P. Jannetta là người đầu tiên hiện thực hóa ý tưởng xung đột mạch máu- thần kinh của Dandy bằng kỹ thuật vi phẫu (Microvascular Decompression/MVD). Kỹ thuật thực hành bằng cách đặt miếng vật liệu nhỏ không tiêu (Téflon) ngăn cách mạch máu thần kinh mà vẫn bảo tồn được thần kinh.

Y học cổ truyền trong điều trị đau dây thần kinh số V

Y học cổ truyền dựa trên nguyên nhân gây bệnh (theo YHCT) mà có đa dạng phương pháp đồng thời gần như chưa ghi nhận tác dụng phụ nhiều:

Trường hợp đau nhức kéo dài, bệnh tà phần nhiều vào sâu huyết lạc, tất yếu phải dùng các loại thuốc có nguồn gốc sâu bọ len lỏi mới mong có hiệu quả nhanh như vị toàn yết, ngô công, cương tằm….

Người cao tuổi mệt nhọc, khi đói thì đau thì dùng bài bổ trung ích khí gia cầm, tri, liên kiều, hắc sâm, thử niêm; uất kết tích thành vị nhiệt gây đau: việt cúc hoàn gia sơn chi, liên kiều, bối mẫu, quất hồng…

Không dùng thuốc

• Châm cứu: điện châm các huyệt giáp tích cổ cao, điện châm các huyệt vùng mặt, nhĩ châm có tác dụng giảm các cơn đau và tránh kịch phát cơn đau.
• Xoa bóp bấm huyệt vùng đầu mặt bên đau, tập dưỡng sinh: thư giãn, thở 4 thời có kê mông…
• Vật lý trị liệu: Quang châm laser khá hiệu quả trong việc ức chế cơn đau, đặc biệt những bệnh nhân sợ kim châm.
• Thủy châm: cũng được sử dụng trong đau dây thần kinh số V nguyên phát. một số huyệt thường được sử dụng là :Quyền liêu, Phong trì, Địa thương, Ế phong, Giáp xa, Hạ quan, Khúc trì, Dương lăng tuyền, Dương bạch…

Không nên dùng thủy châm trong các trường hợp đau dây thần kinh số V nằm trong bệnh cảnh có tổn thương thần kinh thực thể liệt cơ nhai, mất phản xạ giác mạc, liệt các dây thần kinh sọ não khác, xơ cứng rải rác, u não, người bệnh có tiền sử dị ứng với thuốc thuỷ châm, rối loạn đông máu.

Lời khuyên dành cho bệnh nhân đau dây thần kinh số V

Một chế độ ăn uống lành mạnh sẽ làm giảm các triệu chứng khó chịu của bệnh. Người bị đau dây thần kinh số 5 nên ăn các loại thức ăn sau đây:

• Giàu vitamin B và chất xơ: vì thiếu hụt vitamin B là nguyên nhân gây đau dây thần kinh, còn chất xơ giúp thúc đẩy sự thèm ăn giúp duy trì một trọng lượng cơ thể khỏe mạnh và phù hợp. Do đó người bị đau thần kinh số 5 nên ăn các loại ngũ cốc nguyên hạt vì chúng chứa hàm lượng dinh dưỡng cao, cung cấp lượng vitamin B và chất xơ nhiều hơn so với các loại ngũ cốc tinh chế. Một số thực phẩm giàu vitamin B và chất xơ: lúa mạch, yến mạch, gạo lứt…
• Omega-3: Omega 3 có nhiều trong các loại cá như: cá hồi, cá thu… Omega 3 có tác dụng giảm viêm hiệu quả, giảm đau do viêm dây thần kinh số 5 gây ra.
• Vitamin B-12: Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng những người bị các bệnh lý về đau dây thần kinh thường bị thiếu hụt vitamin B12. Do đó người bệnh bị đau dây thần kinh số 5 nên sử dụng các sản phẩm chứa nhiều vitamin
• B12: như thịt nạc, sữa ít béo, cá trứng, ngũ cốc…
• Protein: giúp giảm bớt các vấn đề thần kinh bằng cách tăng cường chức năng miễn dịch và sửa chữa mô. (có trong sữa, đậu nành,…).
• Chất chống oxy hóa: Trái cây và rau quả cung cấp lượng chất xơ phong phú, hỗ trợ đường máu, kiểm soát sự thèm ăn. Các loại trái cây nên dùng: trái cây họ cam quýt, mâm xôi, khoai lang, đậu hà lan, bí xanh, ớt chuông, cà chua, các loại rau lá xanh.

Những thực phẩm nên hạn chế khi bị đau dây thần kinh số 5:

• Nên hạn chế thịt mỡ, thịt bò, thịt xông khói, gà rán… vì những thực phẩm này làm gia tăng tình trạng viêm dây thần kinh số 5, kích thích cơn đau diễn ra nhiều hơn.
• Nên hạn chế các loại đồ uống có cồn, có ga: bia rượu, nước ngọt làm tăng tình trạng viêm nhiễm.
• Hạn chế đồ cay nóng như ớt hạt tiêu: gây kích thích hệ thống thần kinh
• Hạn chế các chất chứa cafein gây kích thích thần kinh.

Thực hành các thói quen lành mạnh là một cách tuyệt vời để giúp bạn cảm thấy tốt hơn. Bắt đầu bằng cách ăn một chế độ ăn uống lành mạnh, nghỉ ngơi đầy đủ và tham gia tập thể dục thường xuyên.

Các kỹ thuật thư giãn có thể giúp giảm đau do đau dây thần kinh sinh ba. Một số lựa chọn để thư giãn là thôi miên, thiền, và dễ tiếp cận nhất ở Việt Nam hiện nay chính là tập Yoga.

Phòng khám Đông y OMC – một sản phẩm của Công ty CP ĐT&PT Giải Pháp Y Tế

Kính chào Quý Khách hàng,

Với định hướng mang lại những giải pháp y tế toàn diện, Phòng khám Đông y OMC – một sản phẩm của Công ty CP ĐT&PT Giải Pháp Y Tế đã ra đời nhằm thực hiện sứ mệnh cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại chỗ như khám bệnh và điều trị bệnh bằng Đông y, chuyên trị các bệnh lý: Cơ xương khớp, Thần kinh, Tiêu hóa, Nội tiết, Phụ khoa, Nam khoa…

Tọa lạc tại vị trí trung tâm của Thành phố Hồ Chí Minh, phòng khám được trang bị hệ thống máy móc hiện đại, cùng đội ngũ chuyên gia, bác sĩ có trình độ chuyên môn cao. Chúng tôi luôn đặt sức khỏe và sự hài lòng của Quý Khách hàng là ưu tiên hàng đầu.

Với phương châm “Ân cần – Tôn trọng – Yêu thương”, Phòng khám Đông Y OMC cam kết sẽ mang đến cho Khách hàng sự hài lòng từ các dịch vụ mà chúng tôi cung cấp.

Chân thành cảm ơn Quý Khách hàng đã tin dùng dịch vụ của chúng tôi.

PHÒNG KHÁM ĐÔNG Y OMC

Fanpage: Phòng Khám Đông Y OMC

Youtube: Phòng Khám Đông Y OMC

Tiktok: Phòng Khám Đông Y OMC