Rối loạn đau đầu nguyên phát ảnh hưởng đến khoảng 3% dân số thế giới. Đau đầu căng cơ là loại rối loạn đau đầu nguyên phát phổ biến nhất hiện nay. Có thể thỉnh thoảng bạn sẽ gặp cơn đau đầu căng cơ hoặc tồi tệ hơn sẽ kéo dài mãn tính (hơn 15 ngày mỗi tháng).

• Đau đầu căng cơ từng đợt không thường xuyên: Một người sẽ trải qua loại đau đầu này trung bình ít hơn 1 ngày một tháng. Cơn đau đầu có thể kéo dài trong 30 phút hoặc dài nhất là một tuần. Buồn nôn và nôn không xảy ra.
• Đau đầu căng cơ thường xuyên theo từng đợt: Một người sẽ trải qua không dưới 10 cơn đau đầu mỗi tháng, kéo dài từ 1–14 ngày mỗi tháng, trong 3 tháng hoặc hơn. Cơn đau đầu có thể kéo dài từ 30 phút đến 7 ngày.
• Đau đầu căng cơ mãn tính:Đau đầu căng cơ mãn tính xảy ra trung bình từ 15 ngày trở lên mỗi tháng trong hơn ba tháng. Cơn đau đầu có thể kéo dài vài giờ hoặc liên tục trong vài ngày. Đau đầu căng cơ mãn tính có thể xảy ra hàng ngày và tác động tiêu cực đến chất lượng cuộc sống và hoạt động sống mỗi ngày của một người.

Khi vào cơn đau đầu căng cơ, ngoài bị đau đầu ra thì bạn sẽ trở nên cáu kỉnh hoặc khó tập trung với công việc. Cơn đau không trầm trọng hơn khi hoạt động thể chất, chẳng hạn như đi bộ hoặc leo cầu thang, nhưng căng thẳng về thể chất hoặc tinh thần có thể khiến cơn đau trở nên trầm trọng hơn.

Triệu chứng của cơn đau đầu căng cơ

Đau đầu căng cơ rất phổ biến và đại đa số trẻ em và người lớn đều đã trải qua chúng vào một thời điểm nào đó trong đời. Cơn đau đầu căng cơ có thể bắt đầu ở mọi lứa tuổi và bạn có thể bị đau đầu căng thẳng thường xuyên, tái phát trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng.

Đau đầu là triệu chứng nổi bật nhất của đau đầu căng cơ. Những cơn đau đầu này được đặc trưng bởi một cơn đau âm ỉ hoặc cảm giác bó chặt, đè ép nặng như có một sợi dây siết chặt ở cả hai bên đầu. Chúng có thể bắt đầu ở trán và tỏa ra phía sau đầu.

Ngoài triệu chứng đau đầu ra, đau đầu căng cơ còn có các triệu chứng đi kèm như sau:

• Cáu kỉnh, dễ gắt gỏng với người xung quanh.
• Trằn trọc, khó vào giấc ngủ.
• Khó tập trung.
• Mệt mỏi
• Mỏi, đau cứng vai gáy hoặc vùng lưng trên
• Bạn có thể cảm thấy giảm một chút cảm giác thèm ăn khi bị đau đầu do căng cơ, nhưng không giống như chứng đau nửa đầu (Migraine), đau đầu do căng thẳng không liên quan đến cảm giác buồn nôn hoặc nôn.

Một cơn đau đầu căng cơ có thể kéo dài từ 30 phút đến 7 ngày.

Nguyên nhân gây đau đầu căng cơ

Bất kỳ ai cũng có thể bị đau đầu căng cơ, tuy nhiên một số người lại dễ bị đau đầu hơn do có một số tác nhân có thể làm tăng nguy cơ bị đau đầu căng cơ.

Các tác nhân phổ biến gây đau đầu căng cơ bao gồm:

• Thiếu ngủ: Khi bạn ngủ không ngon giấc hoặc ngủ không đủ giấc, bạn có thể bị đau đầu. Những điều này thường cải thiện sau một giấc ngủ đủ giấc, sức khỏe được phục hồi tốt sẽ bớt hoặc hết cơn đau đầu sau đó.
• Căng thẳng hoặc lo lắng: Lo lắng, suy nghĩ quá nhiều và những căng thẳng xung đột gặp trong công việc, cuộc sống có thể gây ra cơn đau đầu căng cơ.
• Đói hoặc mất nước: Khi cơ thể bạn thiếu chất dinh dưỡng, nước và điện giải, sẽ có thể biểu hiện báo động như đau đầu.
• Các khiếm khuyết về thị lực chưa được điều chỉnh: Tăng nhãn áp có thể gây đau đầu. Nếu bạn có tật khúc xạ và đang đeo kính điều chỉnh (như kính cận), sự gia tăng đau đầu có thể là tín hiệu cho thấy bạn cần phải đi khám và điều chỉnh lại kính thị lực.
• Giải tỏa stress: Sau một thời gian stress — chẳng hạn như ôn thi, làm việc chăm chỉ trong một dự án hoặc giải quyết căng thẳng xung đột — bạn có thể cảm thấy đau đầu khi sau giải tỏa căng thẳng dồn nén của mình hay khi nghỉ ngơi.
• Rượu: Một số người bị đau đầu căng cơ sau khi uống rượu. Những cơn đau đầu này ít nghiêm trọng hơn chứng đau nửa đầu hoặc cảm giác nôn nao sau khi tỉnh rượu (hangover).
• Các vấn đề về răng: Nghiến răng, sâu răng và mới làm răng xong đều có thể khởi phát ra chứng đau đầu căng cơ.
• Khí hậu: Bạn có thể bị đau đầu căng cơ khi nhiệt độ môi trường quá nóng hoặc quá lạnh. Độ ẩm cao cũng có thể kích hoạt cơn đau.

Mặc dù các yếu tố khởi phát có thể xảy ra trước cơn đau đầu căng cơ, nhưng bạn có thể gặp kiểu đau đầu này ngay cả khi không có bất kỳ tác nhân nào khác.

Cận lâm sàng

Thông thường, đau đầu căng cơ thường được chẩn đoán dựa trên các triệu chứng, nhưng bạn có thể cần một số xét nghiệm chẩn đoán để loại trừ nguyên nhân gây ra đau đầu. Bạn có thể làm một hoặc một số cận lâm sàng dưới đây:

• Hình ảnh não: Chụp cắt lớp vi tính não (CTscan) hoặc chụp cộng hưởng từ não (MRI), chụp cộng hưởng từ mạch máu não (MRA) có thể phát hiện những biến đổi thực thể trong nhu mô sọ não, màng não, sọ não gây ra đau đầu như khối u, chảy máu hoặc viêm.
• Xét nghiệm máu: Các bệnh nội khoa nặng, như nhiễm trùng huyết có thể gây đau đầu. Các xét nghiệm máu như công thức máu, ion đồ, các dấu hiệu viêm (VS, CRP,…) hoặc xét nghiệm chức năng gan có thể giúp xác định những vấn đề này.
• Chọc dò tủy sống: Là một thủ thuật chẩn đoán liên quan đến việc thu thập chất lỏng dịch tủy sống chảy ra thông qua một cây kim được chọc vào vùng thắt lưng dưới. Xét nghiệm này được sử dụng khi nghi ngờ bị nhiễm trùng hoặc quanh hoặc gần não.

Nghiên cứu về giấc ngủ: Nghiên cứu về giấc ngủ là một thử nghiệm không xâm lấn thường được thực hiện qua đêm. Nó có thể giúp xác định các vấn đề về giấc ngủ có thể khiến bạn không thể ngủ đủ giấc để phục hồi sức khỏe.

Chẩn đoán đau đầu căng cơ

Thông thường, khi mô tả về cơn đau đầu của bạn có thể bác sĩ hướng đến các chẩn đoán phân biệt giữa đau đầu căng cơ với các bệnh lý đau đầu khác như đau nửa đầu mạn tính, đau đầu cụm, đau đầu dai dẳng hàng ngày thể mới và đau đầu do các vấn đề thần kinh nghiêm trọng gây ra.

Chẩn đoán chính xác đau đầu căng cơ là rất quan trọng vì có một số vấn đề sức khỏe nguy hiểm có thể gây đau đầu, chẳng hạn như viêm màng não, viêm não, khối u não, chứng phình động mạch não, đột quỵ hoặc cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua (TIA) và chấn thương đầu,…

Điều quan trọng là những vấn đề sức khỏe này cần được loại trừ hay phát hiện sớm để được điều trị kịp thời.

Vì vậy khi cơn đau kéo dài, bạn có thể cần phải thực hiện một số  cận lâm sàng để loại trừ chẩn đoán là một điều cần thiết, để tránh bỏ sót các trường hợp đau đầu thứ phát có nguyên nhân để được điều trị phù hợp.

Điều trị đau đầu căng cơ

Đau đầu căng cơ thường có thể giải quyết dễ dàng bằng các biện pháp đơn giản tại nhà hoặc thuốc giảm đau không kê đơn (OTC).

Khi bị đau đầu căng cơ, bạn có thể thử các phương pháp sau trước khi dùng thuốc:

• Ngủ một giấc
• Tạm dừng những gì bạn đang làm
• Làm cho môi trường sống của bạn thoải mái hơn bằng cách thay đổi ánh sáng đèn, điều chỉnh nhiệt độ phòng, xông phòng bằng tinh dầu,…
• Tập thể dục với cường độ vừa phải
• Uống đủ nước
• Sử dụng đồ uống có chứa caffeine
• Để một túi lạnh trên đầu hoặc vai của bạn, còn chân thì ngâm vào trong chậu nước ấm.
• Xoa bóp bấm huyệt vùng đầu, vai gáy
• Tắm, gội đầu thư giãn.
• Bạn có thể cải thiện chứng đau đầu căng cơ của mình bằng một số biện pháp này, nhưng không chỉ vậy, điều quan trọng là phải chọn những gì phù hợp với tình trạng hiện tại của  bạn khi kiểm soát cơn đau đầu căng cơ.

Về các loại thuốc thường được sử dụng để điều trị đau đầu căng cơ bao gồm:

• Acetaminophen ± Caffeine
• Thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) như ibuprofen, naproxen natri, aspirin,…

Cần chú ý khi uống đồ uống có chứa caffein và sử dụng thuốc có kết hợp caffein có thể gây hại cho sức khỏe của bạn. Hay sử dụng nhiều hơn một NSAID có thể gây ra tác dụng phụ, chẳng hạn như xuất hiện mảng bầm tím, rối loạn nhịp tim.

Để ngăn ngừa đau đầu do lạm dụng thuốc hoặc các tác dụng phụ như đau dạ dày (phổ biến với NSAID) hoặc các vấn đề về thận hoặc gan (có thể xảy ra khi lạm dụng acetaminophen hoặc do sử dụng acetaminophen ở người nghiện rượu nặng, người có bệnh lý xơ gan, tăng men gan) bạn cần tham khảo ý kiến của bác sĩ, dược sĩ khi mua về dùng.

Ngoài ra, bên cạnh việc sử dụng thuốc, bạn có thể hướng tới các phương pháp giảm căng thẳng, thư giãn và giảm co thắt cơ vùng đầu cổ như bơi lội, yoga, xoa bóp bấm huyệt, châm cứu, hương liệu pháp,….

• Châm cứu: Một đánh nghiên cứu năm 2016 được công bố trên tạp chí Headache, báo cáo rằng có bằng chứng hỗ trợ châm cứu như một phương pháp điều trị hiệu quả đối với chứng đau đầu căng cơ mãn tính và các tình trạng đau đầu mãn tính khác. Ngoài ra, nghiên cứu cũng cho thấy châm cứu có thể là một liệu pháp tiết kiệm chi phí.
• Xoa bóp bấm huyệt kết hợp tập vận động cột sống: Xoa bóp giúp giãn cơ, giải phòng các điểm xoắn cơ (myalgia) ở vùng vai gáy, tác động làm giảm đau đầu ở những người mắc phải.
  Các huyệt đạo có thể bấm huyệt để giảm đau đầu bao gồm các huyệt mặt, cổ, trên tai và ở các vùng khác như bàn tay, bàn chân như: Ấn đường, Phong trì, Toản trúc, Kiên tĩnh, Hợp cốc, Thái xung, Hành gian, Nhĩ môn,….
  Nhưng khi kết hợp với tập vận động cột sống cổ, sẽ có tác dụng tớt hơn và cải thiện nhanh hơn đối với biên độ vận động của  cột sống.
• Chườm ngải: Theo Đông y, ngải cứu vị đắng, cay, tính ấm, vào kinh tỳ, can, thận, có tác dụng ôn bào cung, cầm máu, an thai, khứ hàn, giảm đau.
  Theo nghiên cứu của y học hiện đại, ngải cứu có nhiều thành phần đặc biệt là tinh dầu, một số hoạt chất trong ngải cứu có tác dụng thúc đẩy sự tuần hoàn của máu, nhờ đó có thể cải thiện quá trình trao đổi chất, giúp da được nuôi dưỡng tốt hơn và có đủ nước. Vì vậy khi chườm ngải sẽ giảm triệu chứng của cơn đau đầu căng cơ.
• Hương liệu pháp: Đây là một liệu pháp chữa bệnh bằng cách sử dụng tinh dầu thơm nhằm mục đích giúp cải thiện sức khỏe của cơ thể, tâm trí cũng như sức khỏe tinh thần.
  Thông qua khứu giác và sự hấp thụ của da bằng cách sử dụng các sản phẩm tinh dầu có lợi cho sức khỏe, nhất là các trường hợp đau đầu mãn tính giúp giải lo âu và trầm cảm, cải thiện giấc ngủ, thậm chí làm dịu kích thích thần kinh mà từ đó có hiệu quả làm giảm đau.
  Tuy nhiên sử dụng tinh dầu phải tuân thủ theo đúng chỉ dẫn của chuyên gia, và chỉ được phép sử dụng những loại có giấy phép lưu hành. Một số trường hợp nhạy cảm có thể xảy ra tình trạng dị ứng, kích ứng da.
  Trên đối tượng phụ nữ mang thai, cho con bú, trẻ em cần thận trọng khi sử dụng.

Biến chứng

Tuy cơn đau đầu căng cơ không phải là vấn đề do bệnh lý của hệ thần kinh nghiêm trọng gây ra. Đau đầu căng cơ gây khó chịu nhưng không nguy hiểm và thường dễ dàng được kiểm soát bằng thuốc giảm đau không kê đơn (OTC) như Paracetamol, Ibuprofen,… hay giảm đau bằng cách nghỉ ngơi hoặc hình thức xoa bóp bấm huyệt, châm cứu giảm đau.

Nếu bạn lạm dụng thuốc giảm đau cho chứng đau đầu căng cơ, bạn có thể phát triển sang  đau đầu do lạm dụng thuốc hoặc đau đầu do cai thuốc.

Những cơn đau đầu này xảy ra khi cơ thể bạn đã quen với việc sử dụng thuốc giảm đau mỗi khi đau đầu, càng ngày liều thuốc giảm đau sẽ ngày càng tăng, và đến lúc nào đó khi thuốc giảm đau hết tác dụng hoặc không dùng thuốc giảm đau mỗi ngày bạn sẽ tái phát cơn đau đầu – dẫn đến một chu kỳ khó phá vỡ.

Vì vậy, hãy trao đổi và hỏi ý kiến của BS trước khi dùng bất kỳ loại thuốc nào để bạn có thể tránh các biến chứng như đau đầu tái phát, hay phải tăng liều thuốc giảm đau.

Phòng ngừa cơn đau đầu căng cơ

Phòng ngừa là một phần quan trọng của việc kiểm soát cơn đau đầu căng cơ mạn tính. Nếu bạn nhận thấy rằng một số yếu tố như thiếu ngủ, uống rượu hoặc một số tình huống căng thẳng nhất định gây ra cơn đau đầu của bạn, thì có thể cải thiện những điều vừa nêu này giúp tránh những yếu tố khởi phát, kích hoạt cơn đau.

Duy trì một lịch trình ngủ nghỉ đều đặn mà bạn có thể thực hiện để đạt hiệu quả trong việc giảm đau đầu căng cơ.

Mặc dù không thể tránh hoàn toàn căng thẳng, nhưng bạn có thể suy nghĩ, dự đoán về các cách để quản lý các tình huống căng thẳng và lên kế hoạch trước cho các trường hợp có thể xảy ra, và xây dựng kỹ thuật quản lý xung đột khi sắp có một sự kiện gây đau đầu.

Thuốc phòng ngừa cơn đau đầu căng cơ

Đau đầu căng cơ không thường xuyên nói chung không cần phải sử dụng thuốc phòng ngừa. Tuy nhiên, khi bạn bị đau đầu căng cơ mãn tính, bạn có thể sử dụng những loại thuốc này để giúp giảm tần suất và thời gian đau đầu.

Các loại thuốc có thể có hiệu quả trong việc ngăn ngừa đau đầu căng cơ mãn tính bao gồm Amitriptyline và Gabapentin.

Theo một phân tích tổng hợp năm 2017 gồm 22 nghiên cứu được công bố về thuốc chống trầm cảm ba vòng trên Tạp chí Nội khoa Tổng quát, những loại thuốc này vượt trội hơn giả dược trong việc giảm tần suất đau đầu, với trung bình giảm 4,8 ngày đau đầu mỗi tháng.

Tuy nhiên, các thuốc này cần được sử dụng có sự kiểm soát của bác sĩ điều trịvà chúng được tăng hoặc giảm liều theo lịch trình cụ thể để tránh sự lạm dụng hay phụ thuộc thuốc. Thuốc không được dùng để điều trị khi giảm đau khi cơn đau đầu đang diễn ra.

Mặc dù đau đầu căng cơ là phổ biến và thường có thể được kiểm soát hiệu quả, nhưng bạn trao đổi để được tư vấn, được chẩn đoán chính xác và kế hoạch điều trị an toàn và về phòng ngừa chúng. Điều này đặc biệt quan trọng nếu bạn mới bị đau đầu hoặc nếu cơn đau đầu căng cơ của bạn đang trở nên tồi tệ, dữ dội hơn.