Đau bụng kinh là gì?

Đau bụng kinh (hay thống kinh) là hiện tượng đau bụng mỗi khi hành kinh, đau xuyên ra sau lưng, lan xuống hai đùi, lan ra toàn bộ bụng. Đau thường có tính chất từng cơn, có thể kèm theo đau đầu, căng ngực, buồn nôn, rối loạn tâm lý, đôi khi ngất xỉu khi hành kinh.

Thông thường, một số phụ nữ khi hành kinh không có dấu hiệu gì, một số khác có những dấu hiệu khó chịu khi hành kinh nhưng không nặng nề và có thể chịu đựng được như: hơi mỏi lưng, vú căng, cảm giác trằn nặng bụng dưới…

Phân loại:

Đau bụng kinh được phân làm 2 loại chính:

• Đau bụng kinh nguyên phát:

Thường xuất hiện sớm ngay những vòng kinh nguyệt đầu tiên có phóng noãn, thường là cơ năng, không có tổn thương thực thể hoặc cũng có thể do tình trạng căng thẳng tinh thần khi thấy chảy máu ở âm đạo khi chưa được mẹ hay chị gái giải thích cặn kẽ. Hoặc bị ám ảnh về hiện tượng đau bụng ki hành kinh của mẹ, chị hay bạn cùng lứa tuổi

• Đau bụng kinh thứ phát:

Thường xuất hiện muộn, sau nhiều năm không đau mà nguyên nhân thường là do những nguyên nhân thực thể như: lạc nội mạc tử cung, các bất thường gây chít hẹp cổ tử cung, hoặc u xơ tử cung…làm cho máu kinh khó thoát ra, ứ lại gây đau.

Cơ chế gây đau bụng kinh:

Bình thường, trứng sẽ rụng theo chu kỳ hàng tháng và khi không được thụ tinh với tinh trùng, tử cung sẽ tăng co bóp để làm bong lớp niêm mạc và tống chúng ra ngoài cơ thể. Trong quá trình đó sự điều hòa của nội tiết đóng một vai trò quan trọng

Estrogen và progesteron là 2 nội tiết chính trong quá trình điều hòa nội tiết:

• Estrogen có tác dụng làm mềm và đàn hồi eo tử cung, làm cho cơ tử cung có những cơn co nhanh và nhẹ
• Progesteron có tác dụng làm eo tử cung tăng trương lực, đóng kín và rắn, làm cho cơ tử cung co thưa hơn nhưng lại mạnh hơn.

Người ta thấy rằng, dưới tác dụng của progesteron, niêm mạc tử cung tiết ra prostaglandin F2α tăng, chất này khiến cho cơ tử cung co bóp nhiều và mạnh hơn, làm tăng mức độ đau trong thời điểm này. Và đặc biệt ở người có đau bụng kinh, lượng prostaglandin này tăng gấp 5 đến 8 lần so với người bình thường không có đau bụng kinh.Vì vậy progesteron có vai trò quan trọng trong cơ chế sinh ra đau bụng kinh

Ngoài vai trò của nội tiết thì thần kinh thực vật và thần kinh vận mạch cũng có vai trò trong đau bụng kinh.

• Trong giai đoạn estrogen, thần kinh giao cảm tăng nhậy cảm, adrenalin tác dụng làm giảm đau.
• Còn trong giai đoạn progesteron, acetylcholin tăng nhạy cảm và gây đau
• Thần kinh vận mạch gây co thắt, sự thiếu máu dẫn đến hiện tượng co thắt cơ tử cung gây đau

Ngoài ra, trong giai đoạn hành kinh, sự hoạt động của cổ tử cung cũng được tăng cường, dòng máu đến tử cung bị giảm đi nhiều, nhất là khi nội mạc tử cung bị co bóp mạnh. Hiện tượng tăng cường hoạt động này là hậu quả của lượng prostaglandin và bradykinin được tổng hợp ra quá nhiều trong quá trình phân hủy của lớp nội mạc tử cung gây viêm và gây đau

Như vậy đau bụng kinh  có thể do một cơ chế đơn độc hoặc nhiều cơ chế phối hợp gây đau như đã nói ở trên

Nguyên nhân:

Đau bụng kinh nguyên phát:

Đau bụng kinh nguyên phát thường là cơ năng, có thể do:

• Co thắt mạch máu tử cung gây thiếu máu tại chỗ
• Tử cung có thắt quá mạnh
• Cổ tử  cung hẹp lầm máu khó thoát ra
• Tử  cung kém phát triển
• Ngưỡng kích thích đau thấp
• Tình trạng cơ địa dễ bị xúc động

Đau bụng kinh thứ phát:

Phần lớn thường do nguyên nhân thực thể và bệnh lý:

• Lạc nội mạc tử cung
• U xơ tử cung
• Tư thế bất thường của tử cung
• Viêm dính tử cung ( có thể là hậu quả của một cuộc nạo phá thai)
• Sẹo chít hẹp cổ tử cung sau phẫu thuật nếu có
• Polyp hay u ở cổ tử cung

Ngoài ra đau bụng kinh cũng có thể liên quan đến những yếu tố khác như: mệt mỏi kéo dài, căng thẳng, thời tiết lạnh, dụng cụ tránh thai đặc biệt là trong vài tháng đầu được đặt, hút thuốc lá hay dùng chất kích thích…

Chẩn đoán và điều trị

Chẩn đoán:

Điều trị:

Đối với đau bụng kinh nguyên phát ta có thể sử dụng thuốc để điều tri hay sử dụng các biện pháp giảm đau:

Thuốc :

• Thuốc có progestagen: Progestagen có tác dụng làm giãn cơ nhẵn của tử cung, ức chế sự co bóp của tử cung, nhờ đó giảm nguy cơ đau đớn. Ngoài ra, việc dùng progestagen vừa phải còn ức chế rụng trứng, giảm tỷ lệ sản sinh prostaglandin.

Cần uống thuốc chứa progestagen trong thời gian ngắn hoặc theo chu kỳ.

Uống thuốc trong thời gian ngắn

Bắt đầu khi hết hành kinh được 5-7 ngày, liên tục trong 5-7 ngày’.

Uống theo chu kỳ

Tương tự như dùng thuốc tránh thai, bắt đầu vào ngày thứ 5 của chu kỳ kinh nguyệt, uống trong khoảng 20 ngày, sau khi dừng thuốc cần chú ý hiện tượng đau bụng kinh. Có thể uống thuốc liền trong 3 chu kỳ.

• Thuốc kháng viêm

Thông qua ức chế quá trình hợp thành các prostaglandin, loại thuốc này làm giảm việc sản sinh prostaglandin; hoặc gián đoạn sự kết hợp giữa prostaglandin với các chất khác. Từ đó, nó trực tiếp kháng lại tác dụng của prostaglandin, đạt đến hiệu quả ngừng đau. Loại thuốc này có thể dùng trong thời gian tương đối dài. Người bị viêm loét dạ dày, có bệnh hô hấp phải thận trọng khi dùng thuốc.

• Thuốc tễ chống lắng đọng canxi

Sự ngưng đọng canxi khi xâm nhập vào tế bào sẽ làm ức chế sự co bóp tử cung. Loại thuốc này có tác dụng phụ như: làm giảm huyết áp, cản trở hô hấp.

Các biện pháp giảm đau:

• Chườm ấm vùng bụng dưới
• Tập thể dục, yoga, làm giảm căng thẳng stress, thả lỏng tinh thần
• Chế độ sinh hoạt thích hợp:  ngủ sớm, tắm sớm, và tắm bằng nước ấm, không sử dụng các chất kích thích như rượu, trà, cà phê thuốc lá … trong quá trình hành kinh, duy trì chế độ ăn uống thanh đạm, ít dầu mỡ và giàu chất xơ. Ngoài ra, nên bổ sung các loại thực phẩm có chứa vitamin E, B1, B6, magie, kẽm và axit béo omega 3 – là các thành phần giúp giảm thiểu các hormone gây đau bụng kinh hay làm dịu đi sự căng cơ và chứng sưng viêm.

Đối với đau bụng kinh thứ phát

Trong trường hợp đau bụng kinh là do bệnh lý khác gây ra, khi các biện pháp dùng thuốc không hiệu quả, các biên pháp phẫu thuật để điều trị nguyên nhân có thể được dùng đến.

Quan niệm của Y học của truyền

Đau bụng kinh hay thống kinh là do sự cản trở của vận hành khí và huyết. Vì kinh nguyệt là do huyết hóa ra mà huyết lại tùy vào khí để vận hành, do đó khi khí huyết thuận hòa, sung túc thì không gây đau bụng khi hành kinh, nhưng khi khí huyết suy kém hoặc ứ trệ sẽ làm kinh xuống không thông gây hiện tượng đau bụng kinh

Theo y học cổ truyền có nhiều nguyên nhân gây ra thống kinh nhưng có thể tóm gọn trong các nguyên nhân sau:

• Nguyên nhân cơ địa: tiên thiên bất túc hoặc thể chất cơ địa hư nhược, khí huyết không đầy đủ, mạch ở bào kinh không được nuôi dưỡng.
• Ngoại nhân: ngoại cảm phong hàn, ăn quá nhiều thức ăn sống lạnh, hàn tà tấn công vào mạch xung, nhâm cũng là một trong những nguyên nhân gây ra sự ứ trệ của khí huyết
• Nội thương:

Bệnh lâu ngày làm cho khí trệ huyết ứ

Do tình chí: uất giận, lo nghĩ nhiều làm cho khí uất trệ. khí trệ huyết ứ làm cho hành kinh không thông gây thống kinh

Bệnh làm cho  dương hư, không phấn chấn làm kinh không ra được, hoặc sau khi hành kinh, khí không khôi phục lại được gây ra đau âm ỉ sau kỳ hành kinh

Do bệnh làm cho Thận thủy hư suy không nuôi dưỡng được Can mộc, Can khí không thư thái, làm cho mệt mỏi rũ rượi, đau chằn bụng dưới.

 Từ các nguyên nhân trên bệnh biểu hiện thành 2 chứng chính:

• Chứng thực: là khi hành kinh, bụng đau dữ dội, có khi trướng lên, xoa cũng không dịu, có khi đau sang lưng sườn, kinh nguyệt sắc đỏ thẫm hoặc thâm tía, có cục, đến hết kỳ thì giảm dần rồi không đau, mạch thường trầm, có lực.
• Chứng hư: là trước và trong những ngày hành kinh không đau, kinh nguyệt màu nhợt, lượng ít nhưng đến hết kỳ thường đau bụng âm ỉ, xoa thấy dịu, mạch huyền sác, vô lực.

Điều trị theo y học cổ truyền

Tùy vào từng trường hợp bệnh nhân cụ thể mà bác sĩ sẽ sử dụng các phương thuốc cũng như huyệt vị khác nhau hay phương pháp dùng thuốc và không dùng thuốc:

Phương pháp dùng thuốc

Những bài thuốc thường được sử dụng như:  Huyết phủ trục ứ thang,Thanh nhiệt điều huyết thang, Ôn kinh thang, Tiểu ôn kinh thang, Bát trân thang, Đơn chi tiêu giao thang, Điều Can thang..

Phương pháp không dùng thuốc:

• Hào châm:

Thực chứng: châm tả các huyệt ở mạch Nhâm và Túc Thái Âm Tỳ, Túc Dương Minh Bàng Quang, chủ huyệt:Trung cực, Địa cơ,Thứ liêu.

Hư chứng: châm bổ hoặc cứu các huyệt ở mạch Nhâm, Đốc, Kinh Tỳ VỊ các huyệt như: Mệnh môn, Thận du, Quan nguyên, Khí hải, Túc tam lý, Kinh môn.

Có thể gia giảm các huyệt: Quy lai, Huyết hải, Thái xung, Tam âm giao…

• Xoa bóp: dùng các kỹ thuật xoa, xát, day, ấn… để xoa bóp cùng bụng dưới
• Chườm ấm với túi dược liệu 1-2 lần/ngày trong thời gian 15-20 phút giúp giảm đau
• Nhĩ châm: một số huyệt như Thần môn, Nội tiết, Giao cảm,Dưới vỏ
• Dưỡng sinh: tập dưỡng sinh với các động tác làm lưu thông khí huyết vùng bụng dưới như: đông tác Tam giác, Sư tử…

Dự phòng thống kinh

• Thống kinh có thể dự phòng trong các trường hợp đau bụng kinh do các nguyên nhân nguyên phát  bằng cách tập cho trẻ  lối sống lành mạnh từ nhỏ: tập thể dục thường xuyên, yoga, dưỡng sinh, ngủ sớm , chế độ ăn thanh đạm và giàu chất xơ, các thức ăn chứa nhiều vitamin E, B1, B6, magie, kẽm và axit béo omega 3
• Tâm lý dự phòng, tức là bố mẹ hoặc người thân  giải thích chuẩn bị tâm lý trước cho con gái trước kỳ hành kinh đầu tiên để trẻ có được tinh thần thoải mái và hiểu biết về cơ thể mình.
• Đề phòng thống kinh thứ phát chủ yếu là chống viêm nhiễm phụ khoa bằng cách vệ sinh tốt vùng kín trong kỳ kinh, trước và sau khi quan hệ tình dục, mang thai, vô trùng trong sinh con, nạo, hút phá thai

Phòng khám Đông y OMC – một sản phẩm của Công ty CP ĐT&PT Giải Pháp Y Tế

Kính chào Quý Khách hàng,

Với định hướng mang lại những giải pháp y tế toàn diện, Phòng khám Đông y OMC – một sản phẩm của Công ty CP ĐT&PT Giải Pháp Y Tế đã ra đời nhằm thực hiện sứ mệnh cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại chỗ như khám bệnh và điều trị bệnh bằng Đông y, chuyên trị các bệnh lý: Cơ xương khớp, Thần kinh, Tiêu hóa, Nội tiết, Phụ khoa, Nam khoa…

Tọa lạc tại vị trí trung tâm của Thành phố Hồ Chí Minh, phòng khám được trang bị hệ thống máy móc hiện đại, cùng đội ngũ chuyên gia, bác sĩ có trình độ chuyên môn cao. Chúng tôi luôn đặt sức khỏe và sự hài lòng của Quý Khách hàng là ưu tiên hàng đầu.

Với phương châm “Ân cần – Tôn trọng – Yêu thương”, Phòng khám Đông Y OMC cam kết sẽ mang đến cho Khách hàng sự hài lòng từ các dịch vụ mà chúng tôi cung cấp.

Chân thành cảm ơn Quý Khách hàng đã tin dùng dịch vụ của chúng tôi.

PHÒNG KHÁM ĐÔNG Y OMC

Fanpage: Phòng Khám Đông Y OMC

Youtube: Phòng Khám Đông Y OMC

Tiktok: Phòng Khám Đông Y OMC